หลักเกณฑ์และเงื่อนไขการฟ้องเรียกค่าเลี้ยงชีพหลังการหย่าตามที่ปรากฏในแหล่งข้อมูล (อ้างอิงจากคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3247-3248/2568) สามารถสรุปได้ดังนี้ 

1. เงื่อนไขและสิทธิในการเรียกค่าเลี้ยงชีพ

• ต้องเกิดจากความผิดของอีกฝ่ายเพียงฝ่ายเดียว: ฝ่ายที่มีสิทธิเรียกค่าเลี้ยงชีพจะได้รับสิทธินี้ต่อเมื่อ เหตุแห่งการหย่านั้นเกิดจากความผิดของอีกฝ่ายหนึ่งเพียงฝ่ายเดียว เช่น กรณีที่สามีอุปการะเลี้ยงดูยกย่องหญิงอื่นฉันภริยา หรือร่วมประเวณีกับหญิงอื่นเป็นอาจิณ ซึ่งเป็นเหตุหย่าตามมาตรา 1516 (1),
• การหย่าทำให้ยากจนลง: ฝ่ายที่เรียกค่าเลี้ยงชีพต้องพิสูจน์ได้ว่า การหย่านั้นทำให้ตนเองยากจนลง เนื่องจากไม่มีรายได้ที่เคยได้รับจากการอุปการะเลี้ยงดูจากอีกฝ่ายในระหว่างสมรส
• สิทธิในการเรียกค่าทดแทน: นอกเหนือจากค่าเลี้ยงชีพแล้ว หากเหตุหย่าเกิดจากการที่คู่สมรสอุปการะเลี้ยงดูหรือยกย่องผู้อื่นฉันภริยา/สามี หรือเป็นชู้ อีกฝ่ายยังมีสิทธิเรียก ค่าทดแทน ได้ตามมาตรา 1523 วรรคหนึ่งด้วย

2. ระยะเวลาและการจ่ายค่าเลี้ยงชีพ

• จุดเริ่มต้นของสิทธิ: ในกรณีการหย่าโดยคำพิพากษา การหย่าจะมีผลนับแต่เวลาที่คำพิพากษาถึงที่สุด ดังนั้นสิทธิในการได้รับค่าเลี้ยงชีพจึงเริ่มนับตั้งแต่วันที่คำพิพากษาถึงที่สุดเป็นต้นไป
• วิธีการจ่าย: ศาลอาจกำหนดให้จ่ายเป็น รายเดือน
• ระยะเวลาสิ้นสุด: สิทธิในการรับค่าเลี้ยงชีพจะสิ้นสุดลงเมื่อ ผู้รับค่าเลี้ยงชีพทำการสมรสใหม่ หรือตามระยะเวลาที่ศาลเห็นสมควร (เช่น ในตัวอย่างคำพิพากษาศาลกำหนดไว้ไม่เกิน 15 ปี)

3. ข้อแตกต่างกับค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร

• ค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร เป็นหน้าที่ของบิดามารดาที่ต้องให้การศึกษาและเลี้ยงดูบุตรในระหว่างที่ยังเป็น ผู้เยาว์
• การกำหนดเงินส่วนนี้ ศาลจะพิจารณาจาก ความสามารถของผู้ให้ ฐานะของผู้รับ และพฤติการณ์แห่งกรณี รวมถึงสภาพความเป็นอยู่ตามช่วงวัยของบุตรจนกว่าจะบรรลุนิติภาวะ ซึ่งเป็นคนละส่วนกับค่าเลี้ยงชีพของคู่สมรส

หลักกฎหมายที่เกี่ยวข้องสำคัญ ได้แก่ ป.พ.พ. มาตรา 1516 (เหตุหย่า), มาตรา 1523 (ค่าทดแทน), มาตรา 1531 (ผลของการหย่า) และมาตรา 1564 กับ 1598/38 (ค่าอุปการะเลี้ยงดูบุตร)