 |
|
การแบ่งสาขาของกฎหมายมหาชน
|
เมื่อกฎหมายมหาชน เป็นกฎหมายที่กำหนด สถานะ และ นิติสัมพันธ์ของรัฐหรือหน่วยงานของรัฐ ระหว่างกันหรือกับเอกชน แล้ว เราสามารถแยกประเภทของกฎหมายมหาชน (jus publicum) ออกได้เป็นอย่างน้อย 2 สาขาหลัก นั่นคือ 1. กฎหมายมหาชนภายใน เป็นกฎหมายที่กำหนดสถานะและนิติสัมพันธ์ในรัฐ ซึ่งแยกเป็นสาขาย่อยได้ดังนี้ 1.1 กฎหมายรัฐธรรมนูญ เป็นกฎหมายที่กำหนดการจัดอำนาจและองค์กรผู้ใช้อำนาจอธิปไตยในรัฐ กล่าวอีกนัยหนึ่งก็คือ กฎหมายรัฐธรรมนูญจะครอบคลุม การจัดองค์กร การดำเนินการ อำนาจหน้าที่ และความสัมพันธ์ระหว่างองค์กรดังกล่าวต่อกันเองและต่อประชาชน คำว่า “กฎหมายรัฐธรรมนูญ” มีความหมายกว้างกว่า “รัฐธรรมนูญ” กล่าวคือ กฎหมายรัฐธรรมนูญ มีความหมายครอบคลุมถึงทั้งตัวบทกฎหมายที่ปรากฏอยู่ในรัฐธรรมนูญ และกฎเกณฑ์อื่น ซึ่งมิใช่รัฐธรรมนูญด้วยทั้งที่เป็นลายลักษณ์อักษรหรือไม่เป็นลายลักษณ์อักษร เช่น กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ ธรรมเนียมปฎิบัติหรือจารีตประเพณีของรัฐธรรมนูญ เป็นต้น ส่วนคำว่ารัฐธรรมนูญนั้นหมายถึงตัวบทบัญญัติของกฎหมายที่เป็นลายลักษณ์อักษร และได้ประกาศใช้อย่างเป็นพิธีการ และเป็นกฎหมายที่กำหนดองค์กรทางการเมืองของรัฐ โดยปกติสาระของกฎหมายรัฐธรรมนูญจะปรากฏอยู่ในบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญเป็นหลัก แต่ยังมีกฎเกณฑ์อื่นที่ไม่ได้เป็นลายลักษณ์อักษร หรือ เป็นลายลักษณ์อักษรแต่มิได้รวมอยู่ในบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญด้วย เช่น กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ ซึ่งขยายความรัฐธรรมนูญในรายละเอียด อาทิ กฎหมายเลือกตั้ง กฎหมายพรรคการเมือง กฎหมายว่าด้วยการออกเสียงประชามติ ฯลฯ เป็นต้น 1.2 กฎหมายปกครอง คือ กฎหมายที่กำหนดสถานะและความสัมพันธ์ระหว่างองค์กรของรัฐในทางปกครองต่อกัน และต่อประชาชน โดยกฎหมายปกครองจะมีลักษณะพิเศษ มีกฎเกณฑ์ทางสารบัญญัติ ทางวิธีสบัญญัติ และมีศาลของตนเอง เพื่อชี้ขาดคดีปกครอง 1.3 กฎหมายการคลังและการภาษีอากร เป็นกฎหมายเกี่ยวกับการหารายได้เข้ารัฐและหน่วยงานของรัฐ (กฎหมายภาษี) การจัดการทรัพย์สินที่เป็นเงินตราของรัฐ (กฎหมายกำหนดวิธีการทางบัญชี) และการใช้จ่ายเงินภาครัฐโดยงบประมาณในแต่ละปี (กฎหมายงบประมาณ) 2. กฎหมายมหาชนภายนอกหรือกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีเมือง เป็นกฎหมายที่ว่าด้วยกฎเกณฑ์เกี่ยวกับสถานะและความสัมพันธ์ระหว่างรัฐ ในฐานะที่มีอธิปไตยเท่าเทียมกัน โดยกฎหมายมหาชนภายนอกนี้จะมีแนวคิดพื้นฐานที่คล้ายคลึงกับกฎหมายมหาชนภายใน แจะแตกต่างกันเพียงสภาพบังคับที่กฎหมายมหาชนภายในนั้น รัฐจะรวมอำนาจบังคับไว้แต่ที่เดียว แต่กฎหมายมหาชนภายนอกนั้น ด้วยเหตุที่ไม่มีองค์การกลางที่มีอำนาจรวมศูนย์สภาพบังคับไว้ที่เดียว ทำให้รัฐต่าง ๆ ต้องร่วมกัน บังคับเพื่อให้เป็นไปตามกฎหมายระหว่างประเทศ จากการแบ่งประเภทที่กล่าวมา ในการศึกษากฎหมายมหาชนนั้น เรามุ่งเน้นที่จะศึกษาเฉพาะกฎหมายมหาชนภายในเท่านั้น ส่วนกฎหมายมหาชนภายนอกจะถูกจัดกลุ่มให้ไปศึกษากับกฎหมายระหว่างประเทศ |