ทฤษฎีเงื่อนไข 
 
             ทฤษฎีเงื่อนไข กล่าวคือ หากไม่มีการกระทำ ผลก็จะไม่เกิด  หากผลเกิดต้องถือว่าผลเกิดจากการกระทำนั้น ตามทฤษฎีนี้แม้ว่าผลนั้นจะเกิดขึ้นโดยมีเหตุอื่น ๆ ร่วมด้วยก็ตาม  ผู้กระทำต้องรับผิด มีสาระสำคัญดังนี้
         ๑) ถ้าไม่มีการกระทำ(ของจำเลย) ผลจะไม่เกิด ถือว่าผลเกิดจากการกระทำนั้น
         ๒) ถ้าไม่มีการกระทำ(ของจำเลย) ผลก็ยังเกิดขึ้น จะถือว่าเกิดจากการกระทำ(ของจำเลย)นั้นไม่ได้
        ๓) แม้ว่าผลนั้นจะเกิดขึ้นได้ ต้องมีเหตุอื่นประกอบด้วยก็ตาม หากไม่มีการกระทำ(ของจำเลย)แล้วผลไม่เกิด จึงถือว่าผลเกิดจาการกระทำ(ของจำเลย)นั้น

ตัวอย่าง
 ฎ.๑๙๗๓/๒๔๙๗ มีเหล็กกั้นถนนออกมาวางเกะกะอยู่ รถที่จำเลยขับมาเร็วเกินควร จึงชนเข้าตรงเหล็กนั้นเป้นเหตุให้มีคนตาย ถ้าปรากฎว่าหากจำเลยไม่ขับเร็วจนเกินสมควร จะหลบเหล็กนั้นได้ ดังนั้นได้ชื่อว่า ความตาย เป็นผลโดยตรงจาการกระทำโดยประมาทของจำเลย
 
 ข้อยกเว้น

             หากการกระทำของแต่ละคน ในตัวของมันเองเป็นการเพียงพออยู่แล้วที่จะทำให้ผลเกิดขึ้นได้ โดยไม่ต้องอาศัยการกระทำของอีกคนหนึ่งหรือคนอื่น ๆ กรณีเช่นนี้ผู้กระทำจะต้องรับผิดในผลนั้น เช่น นายแดง เอายาพิษ ๔ แกรมให้นายดำกิน และนายขาวก็เอายาพิษ ๔ แกรมให้นายดำกิน(ให้พร้อมกันแต่ไม่ได้ร่วมกัน) โดยที่ยาพิษที่แต่ละคนให้นั้นสามารถทำให้นายดำตายได้  ถ้าถือตามทฤษฎีเงื่อนไขโดยเคร่งครัด นายแดง นายขาว ต้องรับผิดเพียงพยายามเท่านั้น แม้ว่านายแดง หรือนายขาว คนใดคนหนึ่งไม่ให้ยาพิษ นายดำก็ตายเพราะการกระทำของอีกคนหนึ่งอยู่ดี  แต่หากใช้ข้อยกเว้นทฤษฎีเงื่อนไขนายแดง นายขาว ต่างก็ต้องรับผิดในความตายของนายดำ ตามมาตรา ๒๘๘ ปอ.