๑.กระทำด้วยความจำเป็น

                 “ความจำเป็น ไม่เหลียวแลดูกฎหมาย” (necessitas non habet legem) หากบุคคลใดตกอยู่ในภาวะที่เอาตัวไม่รอดพ้นจากภยันตรายหรืออยู่ในภาวะบังคับอย่างใดอย่างหนึ่ง แม้ว่าจะกระทำผิดกฎหมายก็ตาม เนื่องจากหากเอาผิดแก่เขาอาจก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมสำหรับบุคคลผู้ตกอยู่ในภาวะบีบบังคับเช่นนั้น
               มาตรา ๖๗  ผู้ใดกระทำความผิดด้วยความจำเป็น
        (๑) เพราะอยู่ในที่บังคับ หรือภายใต้อำนาจซึ่งไม่สามารถหลีกเลี่ยงหรือขัดขืนได้ หรือ
       (๒) เพราะเพื่อให้ตนเองหรือผู้อื่นพ้นจากภยันตรายที่ใกล้จะถึงและไม่สามารถหลีกเลี่ยงให้พ้นโดยวิธีอื่นใดได้ เมื่อภยันตรายนั้นตนมิได้ก่อให้เกิดขึ้นเพราะความผิดของตน
              ถ้าการกระทำนั้นไม่เป็นการเกินสมควรแก่เหตุแล้ว ผู้นั้นไม่ต้องรับโทษ

    • กระทำผิดเพราะความจำเป็น
    • จำเป็นเพราะตกอยู่ในภาวะบังคับ หรือภายใต้อำนาจที่ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้
    • ภยันตราย แม้ไม่ละเมิดกฎหมาย ก็จำเป็นได้
    • ภยันตราย แม้ว่าไม่ใช่การกระทำของมนุษย์
    • ใกล้จะถึงและไม่อาจหลีกเลี่ยงได้โดยวิธีอื่น
    • ตน(ผู้กระทำ) ไม่ได้ก่อให้เกิดขึ้น เพราะความผิดของตน
    • พอสมควรแก่เหตุ

๒. เพราะความอ่อนอายุหรือไม่รู้รับผิดชอบ
     • เหตุเพราะความไม่รู้รับผิดชอบของผู้กระทำ จึงไม่อาจตำหนิผู้นั้นได้
     • มาตรา ๖๕ กระทำขณะไม่รู้รัผิดชอบ ไม่สามารถบังคับตนเองได้
     • เพราะจิตบกพร่อง
     • มาตรา ๖๖ กระทำขณะมึนเมา เพราะถูกบังคับถูกขืนใจให้เสพย์ เพราะเหตุมึนเมา ทำให้ขาดควมรู้รับผิดชอบ
     • มาตรา ๗๓ อายุยังเยาว์ ไม่เกิน เจ็ดปี
     • มาตรา ๗๔ อายุยังเยาว์ ไม่เกิด สิบสี่ปี แต่มีเงื่อนไข
     • เพราะความไร้เดียงสาของผู้เยาว์ จึงไม่อาจทราบว่าการกระทำของตนนั้นผิดถูกอย่างไร

๓. กระทำตามคำสั่งที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย
     • กระทำ
     • ตาม คำสั่งของเจ้าพนักงานตามกฎหมาย
     • เป็นคำสั่งที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย ถ้าชอบเท่ากับมีอำนาจกระทำ (ยกเว้นความผิด)
     • มีหน้าที่ต้องกระทำตาม
     • เชื่อโดยสุจริตว่าตนมีหน้าที่ต้องกระทำตาม
     • เหตุยกเว้นโทษ

๔.เพื่อการรักษาความมั่นคงของครอบครัว
     • ยกเว้นโทษ ในการกระทำความผิดบางประเภท
     • สามีภริยาโดยชอบด้วยกฎหมาย ในความผิดเกี่ยวกับทรัพย์ ความผิดในทางแพ่ง
     • สามีภริยาไม่ชอบด้วยกฎหมาย อาจสำคัญผิด หรือเป็นการถือวิสาสะ

            แม้ว่า  โดยทั่วไปแล้วบุคคลจะไม่รู้กฎหมาย  แต่กฎหมายอาญาบัญญัติไว้ชัดแจ้ง “บุคคลจะแก้ตัวว่าไม่รู้กฎหมายเพื่อให้พ้นจากความรับผิดไม่ได้..”  ฉะนั้น  เราควรเรียนรู้เรื่องกฎหมายไว้บ้าง  เพื่อป้องกันมิให้กระทำผิด