รัฐธรรมนูญนิยม (constitutionalism)

รัฐธรรมนูญนิยม (constitutionalism) ซึ่งมีองค์ประกอบสองอย่าง อย่างแรก คือ ระบบกฎหมายและการเมืองถูกสร้างภายใต้ "จิตวิญญาณทางรัฐธรรมนูญ" (constitutional spirit) ที่ประกอบเป็นแกนกลางหลักของคุณค่าของรัฐธรรมนูญ และองค์ประกอบ อย่างที่สอง คือ ฝ่ายตุลาการมีบทบาทสำคัญในการทำนุบำรุงแกนกลางสำคัญของคุณค่านี้ รัฐธรรมนญนิยมเป็นแนวคิดทางนิติศาสตร์ที่ทรงอิทธิพลสงสุดในขณะนี้ ด้วยความทรงอิทธิพลของแนวคิดนี้ นักกฎหมายต้องทำความเข้าใจบทบาทของฝ่ายตุลาการใหม่กันแล้ว พาราไดม์ต้นตำรับที่ถือว่า คำวินิจฉัยของศาลต้องเป็นคำวินิจฉัยโดยปราศจากคุณค่า คือ ปรับใช้หลักกฎหมายแบบกฎเกณฑ์ทางคณิตศาสตร์อย่างที่นักกฎหมายไทยคุ้นเคย กันอยู่นั้น บัดนี้มิใช่เพียงแต่เป็นการพ้นวิสัยเท่านั้น แต่ยังเป็นสิ่งที่อ้างไม่ขึ้นอีกด้วย

ในมุมมองของรัฐธรรมนูญนิยม ที่ถือว่าระบบกฎหมายและการเมืองถูกสร้างภายใต้จิตวิญญาณทางรัฐธรรมนูญที่ประกอบเป็นคุณค่าที่ฝ่ายตุลาการต้องพิทักษ์คุ้มครอง อย่างนี้ นักศึกษาจะเห็นว่ากระแสตุลาการภิวัตน์ ที่เรียกร้องให้ขยายบทบาทของฝ่ายตุลาการเพื่อคลี่คลายวิกฤตของบ้านเมืองจะชอบธรรม หากการขยายดังกล่าวมีลักษณะปกป้องคุณค่าของรัฐธรรมนูญ ซึ่งหมายถึงคุณค่าทั้งสามอย่าง คือ ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ เสรีภาพ และความเสมอภาค และการขยายดังกล่าวต้องไม่ก้าวล่วงเข้าไปในขอบเขตที่เรียกว่า low value area เช่น ประเด็นเกี่ยวกับนโยบายเศรษฐกิจ ซึ่งโดยสภาพอยู่ในความรับผิดชอบของฝ่ายการเมืองที่มาจากเสียงข้างมาก มิใช่อยู่ในความรับผิดชอบของฝ่ายตุลาการที่ทวนเสียงข้างมากในวิชาสิทธิมนุษยชนในกระบวนการยุติธรรม เราพูดถึงสิทธิตามรัฐธรรมนูญของผู้ต้องหาหรือจำเลยเป็นส่วนใหญ่ จึงเป็นเรื่องของคุณค่าของรัฐธรรมนูญ

ที่มา :หนังสือรวมคำบรรยายเนติ 2/67 วิชา สิทธิมนุษยชนในกระบวนการยุติธรรม (อ.วิชัย วิวิตเสวี) เล่มที่5