เจาะหลัก เตรียมสอบผู้ช่วยผู้พิพากษา 

วิชาเลือก ทรัพย์สินทางปัญญา

-----

สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์

          แบบผลิตภัณฑ์ หมายความว่า รูปร่างของผลิตภัณฑ์หรือองค์ประกอบของ ลวดลายหรือสีของผลิตภัณฑ์ อันมีลักษณะพิเศษสําหรับผลิตภัณฑ์ซึ่งสามารถใช้เป็นแบบ สําหรับผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมและหัตถกรรมได้ (มาตรา ๓ วรรคห้า พ.ร.บ.สิทธิบัตร พ.ศ. ๒๕๒๒)

          คำพิพากษาฎีกาที่ ๒๕๓๗/๒๕๕๐ (แบบผลิตภัณฑ์ ไม่ใหม่) ผลิตภัณฑ์รองเท้าบู๊ทส์ของจําเลยที่ ๒ ลักษณะคล้ายกางเกงขายาวกันน้ำ จําเลยที่ ๒ ออกแบบรองเท้าบู๊ทส์ด้านบนมีหูไว้ร้อยเชือกสําหรับผูกติดกับเข็มขัดเพื่อ ป้องกันไม่ให้รองเท้าหลุดขณะสวมใส่เวลาทํางาน ศาลฎีกา เห็นว่า ลักษณะการออกแบบ หูไว้ร้อยเชือกดังกล่าวเป็นไปเพื่อประโยชน์ของการใช้สอยอันเป็นเรื่องของ การประดิษฐ์ หาใช่เรื่องของการออกแบบผลิตภัณฑ์ไม่ การออกแบบหูร้อยเชือก ดังกล่าว จึงมิใช่ลักษณะพิเศษสําหรับแบบผลิตภัณฑ์ที่จะถือว่าเป็นการออกแบบผลิตภัณฑ์ใหม่ และเมื่อพิจารณาความใหม่ในส่วนอื่นที่เป็นรูปทรงและลวดลายรองเท้าบู๊ทส์ของจําเลยที่ ๒ ก็เหมือนรองเท้าบู๊ทส์ ทั่ว ๆ ไป แม้จะมีลวดลายแตกต่างกันบ้าง ก็แตกต่างเพียงเล็กน้อยซึ่งเป็นรายละเอียดที่มิใช่สาระสําคัญ แบบผลิตภัณฑ์ของจําเลย ที่ ๒ จึงมิใช่แบบผลิตภัณฑ์ใหม่ที่จะขอรับสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ได้

ลักษณะการออกแบบผลิตภัณฑ์ที่ขอรับสิทธิบัตรได้

          การออกแบบผลิตภัณฑ์ที่จะขอรับสิทธิบัตรได้ต้องเป็นการออกแบบผลิตภัณฑ์ใหม่เพื่ออุตสาหกรรมรวมทั้งหัตถกรรม ตาม พ.ร.บ.สิทธิบัตร พ.ศ. ๒๕๒๒ มาตรา ๕๖

ความหมายของการออกแบบผลิตภัณฑ์ใหม่

          มาตรา ๕๗ บัญญัติถึงการออกแบบผลิตภัณฑ์ที่ไม่ใช่การออกแบบผลิตภัณฑ์ใหม่ มีอยู่ ๔ ข้อ หากเข้าข้อใดข้อหนึ่งก็ถือว่าการออกแบบผลิตภัณฑ์นั้นขาดความใหม่และขอรับสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ไม่ได้

          มาตรา ๕๗ (๑) แบบผลิตภัณฑ์ที่มีหรือใช้แพร่หลายอยู่แล้ว ในราชอาณาจักรก่อนวันขอรับสิทธิบัตร

          หลักเกณฑ์ข้อนี้เหมือนกับหลักเกณฑ์ความใหม่ของการประดิษฐ์ตามมาตรา ๖ วรรคสอง (๑) เป็นความใหม่ระดับภายในประเทศ (National novelty) ไม่ว่าใครทําให้แพร่หลายหรือแม้ผู้ออกแบบผลิตภัณฑ์จะเป็นผู้ทําให้แพร่หลายโดยตนเอง ก็ทําให้แบบ ผลิตภัณฑ์นั้นสูญเสียความใหม่ ขอรับสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ไม่ได้ เช่น

          คำพิพากษาฎีกาที่ ๒๙๐๖/๒๕๕๒ ช้อนส้อมของโจทก์มีการผลิตและจําหน่าย ในประเทศไทยมาก่อนที่จําเลยจะขอรับสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ เมื่อไม่ปรากฏว่า แบบผลิตภัณฑ์ตามสิทธิบัตรของจําเลยแตกต่างจากช้อนส้อมของโจทก์ แบบผลิตภัณฑ์ ช้อนส้อมของจําเลยจึงเป็นแบบผลิตภัณฑ์ที่มีหรือใช้แพร่หลายอยู่แล้วในประเทศไทยก่อน วันที่จําเลยขอรับสิทธิบัตร จึงไม่ใช่แบบผลิตภัณฑ์ใหม่ ตามมาตรา ๕๗ (๑)

          คำพิพากษาฎีกาที่ ๕๓๔๑/๒๕๓๓ แบบผลิตภัณฑ์เหยือกน้ำของโจทก์และ ของผู้อื่นมีลักษณะที่เป็นสาระสําคัญ คือ รูปร่างของตัวเหยือกที่เป็นรูปทรงกระบอก เหมือนกัน ส่วนรูปร่างของพวยในและด้ามถือแม้จะแตกต่างกันก็เป็นเพียงรายละเอียด แบบผลิตภัณฑ์ของโจทก์จึงคล้ายกับแบบผลิตภัณฑ์ของผู้อื่นที่แพร่หลายอยู่แล้วใน ราชอาณาจักรก่อน วันขอรับสิทธิบัตรจนเห็นได้ว่าเป็นการเลียนแบบ แบบผลิตภัณฑ์ของ โจทก์จึงไม่ถือว่าเป็นการออกแบบผลิตภัณฑ์ใหม่ ตามมาตรา ๕๖ ประกอบมาตรา ๕๗ (๑) ๕๗ (๔)

          คำพิพากษาฎีกาที่ ๑๒/๒๕๕๐ แบบผลิตภัณฑ์เสาอากาศโทรทัศน์และวิทยุ ตามสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ของจําเลยคล้ายกับแบบผลิตภัณฑ์เสาอากาศ รับสัญญานของโจทก์ที่มีการจําหน่ายแพร่หลายมาก่อนและคล้ายกับแบบผลิตภัณฑ์ของบุคคลอื่นที่ได้มีการประกาศโฆษณาคำขอรับสิทธิบัตรและเปิดเผยสาระสําคัญต่อสาธารณะ แล้ว แม้รูปแบบปีกของจําเลย ทําให้รับสัญญานดีขึ้น ก็เป็นเรื่องของประสิทธิภาพ

          มิใช่เป็นการออกแบบผลิตภัณฑ์ใหม่ ตามมาตรา ๕๖ ประกอบ มาตรา ๕๗ (๑) (๒) (๓) สิทธิบัตรจําเลยไม่สมบูรณ์ตามมาตรา ๖๔

          คำพิพากษาฎีกาที่ ๑๒๖๐๒/๒๕๕๕ (แบบผลิตภัณฑ์ใหม่) การออกแบบผลิตภัณฑ์ที่จะขอรับสิทธิบัตรได้นั้น ต้องเป็นการออกแบบผลิตภัณฑ์ ใหม่เพื่ออุตสาหกรรมทั้งหัตถกรรมโดยไม่จําต้องมีขั้นการประดิษฐ์สูงขึ้น

          ข้อเท็จจริงฟังได้ว่า แบบผลิตภัณฑ์โคมไฟของจําเลยที่ ๒ เป็นการออกแบบ ผลิตภัณฑ์ที่มีรูปร่างลักษณะแตกต่างไปจากแบบผลิตภัณฑ์โคมไฟที่มีหรือใช้แพร่หลาย อยู่แล้วในประเทศ ไม่มีการเปิดเผยภาพ สาระสําคัญหรือรายละเอียดในเอกสาร หรือ สิ่งพิมพ์ที่ได้เผยแพร่อยู่แล้วไม่ว่าในหรือนอกประเทศและไม่เคยมีการประกาศโฆษณามา แล้วก่อนวันขอรับสิทธิบัตร จึงเป็นการออกแบบผลิตภัณฑ์ใหม่เพื่ออุตสาหกรรมรวมทั้งหัตถกรรมที่จะขอรับสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ได้

          มาตรา ๕๗ (๒) แบบผลิตภัณฑ์ที่ได้มีการเปิดเผยภาพ สาระสําคัญ หรือรายละเอียดในเอกสารหรือสิ่งพิมพ์ที่ได้เผยแพร่อยู่แล้ว ไม่ว่าในหรือนอก ราชอาณาจักรก่อนวันขอรับสิทธิบัตร ตามมาตรา ๕๗ (๒) มีองค์ประกอบที่ต้องพิจารณาดังต่อไปนี้

          ๑. หลักเกณฑ์ข้อนี้คล้ายกับหลักเกณฑ์ความใหม่ของการประดิษฐ์ตามมาตรา ๖ วรรคสอง (๒) และเป็นความใหม่ระดับโลก (Worldwide novelty) คือไม่ว่าเปิดเผย ภายในหรือภายนอกประเทศไทยก็สูญเสียความใหม่

          ๒. การเปิดเผยตามมาตรา ๕๗ (๒) การออกแบบผลิตภัณฑ์แตกต่างจาก การเปิดเผยตามมาตรา ๖ วรรคสอง (๒) ของการประดิษฐ์คือ มาตรา ๕๗ (๒) เน้น การเปิดเผยภาพ เนื่องจากสามารถมองเห็นลักษณะภายนอกของผลิตภัณฑ์ได้ และเป็นการเปิดเผยแบบผลิตภัณฑ์ตามเอกสารโดยแท้ (prior publication) ดังนั้น การเปิดเผยภาพในเอกสารหรือสิ่งพิมพ์ก็เพียงพอที่จะทําให้แบบผลิตภัณฑ์สูญเสีย ความใหม่ ซึ่งต่างจากมาตรา ๖ วรรคสอง (๒) ของการประดิษฐ์ ซึ่งคุ้มครอง ลักษณะการทํางานภายในของผลิตภัณฑ์ การเปิดเผยที่จะทําให้การประดิษฐ์สูญเสีย ความใหม่จึงต้องเป็นการเปิดเผยสาระสําคัญหรือรายละเอียดของการประดิษฐ์ที่เป็นลักษณะทางเทคนิคหรือกลไกการทํางานของการประดิษฐ์ ลําพังการเปิดเผยภาพของการประดิษฐ์อย่างเดียว อาจไม่เพียงพอที่จะเป็นการเปิดเผยที่ทําให้สูญเสีย ความใหม่ตามมาตรา ๖ วรรคสอง (๒)

          ๓. การเปิดเผยตามมาตรา ๕๗ (๒) ลักษณะของการเปิดเผย “แคบกว่า” การเปิดเผยการประดิษฐ์ เพราะเป็นการเปิดเผยเฉพาะเอกสารหรือสิ่งตีพิมพ์เท่านั้น ไม่รวมการเปิดเผยโดยการนําออกแสดงหรือการเปิดเผยต่อสาธารณชนด้วยประการ ใด ๆ เหมือนมาตรา ๖ วรรคสอง (๒) เช่น การนําแบบผลิตภัณฑ์ไปแสดงใน งานนิทรรศการ ดังนั้น แม้มีการนําแบบผลิตภัณฑ์ออกแสดงหรือเปิดเผยต่อสาธารณชน ก็ถือว่าแบบผลิตภัณฑ์นั้นยังใหม่อยู่

          ๔. การเปิดเผยตามมาตรา ๕๗ (๒) ไม่มีข้อยกเว้น การกระทําที่ไม่ทําให้ แบบผลิตภัณฑ์ไม่สูญเสียความใหม่เหมือนกับมาตรา ๖ วรรคสอง (๒) ประกอบ มาตรา ๖ วรรคท้าย ดังนั้น หากมีการเปิดเผยภาพ สาระสําคัญหรือรายละเอียด ในเอกสารหรือสิ่งพิมพ์ก่อนวันขอรับสิทธิบัตร การออกแบบผลิตภัณฑ์ไม่ว่าจะเป็นการเปิดเผยที่เกิดขึ้นหรือมีผลมาจากการกระทําที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย หรือเปิดเผยโดย ผู้ออกแบบเอง ก็ถือว่าแบบผลิตภัณฑ์นั้นไม่ใหม่แล้ว ขอรับสิทธิบัตรการออกแบบ ผลิตภัณฑ์ไม่ได้

          คำพิพากษาฎีกาที่ ๔๗๕/๒๕๓๗ (แบบผลิตภัณฑ์ไม่ใหม่) โจทก์เป็นผู้ทรงสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์เครื่องตัดกระแสไฟฟ้ายี่ห้อ เซฟ-ที-คัท รุ่นสเปเชียล ปัญหาว่า สิทธิบัตรของโจทก์สมบูรณ์หรือไม่ จําเลยนําสืบว่า โจทก์ได้ลงโฆษณาเผยแพร่ภาพเครื่องตัดกระแสไฟฟ้าของโจทก์ในหนังสือพิมพ์ไทยรัฐ ก่อนวันที่โจทก์ไปขอรับสิทธิบัตร แบบผลิตภัณฑ์เครื่องตัดกระแสไฟฟ้าของโจทก์จึงไม่ใช่ แบบผลิตภัณฑ์ใหม่ที่จะนํามาขอรับสิทธิบัตรได้ตามพระราชบัญญัติสิทธิบัตรมาตรา ๕๖, ๕๗ (๒)

          คำพิพากษาฎีกาที่ ๕๘๖๕/๒๕๔๘ (แบบผลิตภัณฑ์ไม่ใหม่) จําเลยยื่นขอรับสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์เสาข้างประตูม้วนแบบเก็บเสียง ข้อเท็จจริงปรากฏว่าแบบผลิตภัณฑ์ตามสิทธิบัตรของจําเลยได้มีการจดทะเบียน สิทธิบัตรไว้ที่ไต้หวันตั้งแต่ปี ๒๕๒๘ เมื่อจําเลยยื่นคำขอรับสิทธิบัตรการออกแบบ ผลิตภัณฑ์เมื่อปี ๒๕๓๙ การออกแบบผลิตภัณฑ์ของจําเลยจึงไม่ถือว่าเป็นการออกแบบผลิตภัณฑ์ใหม่ ตามพระราชบัญญัติสิทธิบัตรฯ มาตรา ๕๗ (๒) สิทธิบัตรการออกแบบ ผลิตภัณฑ์ของจําเลย จึงออกโดยไม่ชอบตามมาตรา ๖๔ ประกอบมาตรา ๕๖

          มาตรา ๕๗ (๓) แบบผลิตภัณฑ์ที่เคยมีประกาศโฆษณาคำขอรับสิทธิบัตร การออกแบบผลิตภัณฑ์มาก่อนวันขอรับสิทธิบัตร

          การสูญเสียความใหม่ตามข้อนี้หมายถึง การยื่นและประกาศโฆษณาคำขอ รับสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ในประเทศไทย คล้ายกับมาตรา ๖ วรรคสอง (๕) จะต่างกันคือมาตรา ๖ วรรคสอง (๕) รวมถึงการยื่นและประกาศโฆษณาคำขอรับสิทธิ บัตรการประดิษฐ์ในต่างประเทศด้วย

          คำพิพากษาฎีกาที่ ๑๐๔๖๗/๒๕๕๗ (แบบผลิตภัณฑ์ไม่ใหม่) โจทก์ขอรับสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ เชิ้นส่วนก่อสร้าง (แผ่นเพลต)” สําหรับการก่อสร้างเรือนไทยแบบหล่อทั้งหลัง กรมทรัพย์สินทางปัญญา เห็นว่า แบบ ผลิตภัณฑ์ของโจทก์ไม่ใหม่ แต่เลียนแบบคำขอรับสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์เลขที่

          ศาลฎีกา เห็นว่า เมื่อเปรียบเทียบแบบผลิตภัณฑ์ตามคำขอรับสิทธิบัตรของโจทก์ กับแบบผลิตภัณฑ์ตามคำขอรับสิทธิบัตรเลขที่ ๐๘๒๓๓๖ ที่ได้ประกาศโฆษณาแล้ว มีลักษณะคล้ายกันในสาระสําคัญ ส่วนแตกต่างเป็นความแตกต่างเล็กน้อยมิใช่สาระ สําคัญ แบบผลิตภัณฑ์ตามคำขอรับสิทธิบัตรของโจทก์จึงคล้ายกับแบบผลิตภัณฑ์ตาม คำขอรับสิทธิบัตรเลขที่ ๐๘๒๓๓๖ จนเห็นได้ว่าเป็นการเลียนแบบ ตาม พ.ร.บ.สิทธิบัตร มาตรา ๕๗ (๓) และ (๔) จึงไม่ใช่การออกแบบผลิตภัณฑ์ใหม่ ตามมาตรา ๕๖

          มาตรา ๕๗ (๔) แบบผลิตภัณฑ์ที่คล้ายกับแบบผลิตภัณฑ์ดังกล่าวใน (๑) (๒) หรือ (๓) จนเห็นได้ว่าเป็นการเลียนแบบ

          หลักเกณฑ์ความใหม่ของการออกแบบผลิตภัณฑ์ข้อนี้แตกต่างจากเรื่องความ ใหม่ของการประดิษฐ์ เนื่องจากการประดิษฐ์ที่แตกต่างจากสิ่งที่มีอยู่แล้วไม่ว่าจะ แตกต่างมากหรือน้อย ก็ถือว่าเป็นการประดิษฐ์ใหม่เพราะการประดิษฐ์วัดที่ผล หรือประโยชน์ที่ได้รับ เช่น สูตรยาต่างกันนิดเดียวแต่รักษาได้หลายโรค ถือว่าเป็นการ ประดิษฐ์ใหม่

          แต่การออกแบบผลิตภัณฑ์ จะพิจารณาความใหม่ตามมาตรา ๕๗ (๔) ที่บัญญัติว่า แบบผลิตภัณฑ์จะขอรับสิทธิบัตรได้ต้องไม่คล้ายกับแบบผลิตภัณฑ์ที่มีอยู่แล้ว จนเห็นได้ว่าเป็นการเลียนแบบ ดังนั้น การออกแบบผลิตภัณฑ์ใหม่ต้องปรากฏ รูปแบบของการออกแบบผลิตภัณฑ์ที่ต่างจากเดิมอย่างเห็นได้ชัดในสาระสําคัญ การแตกต่างจากเดิมเพียงเล็กน้อยไม่ถือว่าเป็นการออกแบบใหม่

          คำพิพากษาฎีกาที่ ๘๒๓/๒๕๕๗ (แบบผลิตภัณฑ์ไม่ใหม่) แบบผลิตภัณฑ์รูปร่างและลักษณะแก้ว ตามคำขอรับสิทธิบัตรการออกแบบ ผลิตภัณฑ์ของโจทก์คล้ายกับแบบผลิตภัณฑ์ที่ปรากฏอยู่แล้วในต่างประเทศในเอกสาร สิ่งพิมพ์ชื่อ FOOD PACK ส่วนที่โจทก์นําสืบว่า แบบผลิตภัณฑ์ของโจทก์มีข้อแตกต่าง คือไม่มีลักษณะเป็นลายเส้นถี่ ๆ รอบตัวแก้ว ดังแบบผลิตภัณฑ์ที่ปรากฏอยู่แล้ว ศาลฎีกา เห็นว่า ความแตกต่างดังกล่าวยังไม่พอฟังว่า แตกต่างในข้อสาระสําคัญ แบบผลิตภัณฑ์ ตามคำขอรับสิทธิบัตรของโจทก์จึงมิใช่การออกแบบผลิตภัณฑ์ใหม่ ตาม พ.ร.บ.สิทธิบัตรฯ มาตรา ๕๖

          คำพิพากษาฎีกาที่ ๑๘๒๒/๒๕๔๓ (แบบผลิตภัณฑ์ไม่ใหม่) แบบผลิตภัณฑ์ปลอกหุ้มพวงมาลัยรถของจําเลยมีลักษณะพิเศษ และ ลักษณะเด่นที่เป็นสาระสําคัญคือ มีปุ่มนูนเรียงเป็นแถว ๓ แห่ง รอบปลอกหุ้ม พวงมาลัย ซึ่งสาระสําคัญดังกล่าวเหมือนแบบปลอกหุ้มพวงมาลัยที่เผยแพร่ในวารสาร รถยนต์ที่ประเทศไต้หวันก่อนจําเลยขอรับสิทธิบัตร แม้ว่าจําเลยจะนําสืบว่าแบบ ปลอกหุ้มพวงมาลัยของจําเลย จะแตกต่างจากงานที่เผยแพร่ในวารสารรถยนต์ คือ นอกจากปุ่มนูนแล้ว บนพื้นเรียบยังมีจุดขาว ๆ หลายจุดและมีสีต่างกัน ซึ่งส่วนที่ แตกต่างดังกล่าวเป็นเพียงรายละเอียด แบบผลิตภัณฑ์ของจําเลยจึงคล้ายกับแบบ ผลิตภัณฑ์ที่เผยแพร่ในวารสารรถยนต์จนเห็นได้ว่าเป็นการเลียนแบบ จึงไม่ใช่การออกแบบ ผลิตภัณฑ์ใหม่ตามพระราชบัญญัติสิทธิบัตรฯ มาตรา ๕๗ (๒), ๕๗ (๔) สิทธิบัตร ของจําเลยไม่สมบูรณ์ ตามมาตรา ๖๔ วรรคหนึ่ง

          คำพิพากษาฎีกาที่ ๙๗๔/๒๕๕๑ (แบบผลิตภัณฑ์ไม่ใหม่) แบบผลิตภัณฑ์รั้วสําเร็จรูปตามสิทธิบัตรที่พิพาททั้ง ๔ ฉบับของจําเลย เป็นแบบผลิตภัณฑ์ที่เหมือนหรือคล้ายกับที่มีการตีพิมพ์อันเป็นการเปิดเผยและแพร่หลาย อยู่ก่อนวันขอรับสิทธิบัตรของจําเลยตามมาตรา ๕๗ (๒) แห่ง พ.ร.บ.สิทธิบัตร พ.ศ. ๒๕๒๒ แบบผลิตภัณฑ์ของจําเลยจึงไม่ใช่แบบผลิตภัณฑ์ใหม่

อ้างอิง วิชา กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญา (สิทธิบัตร) อ.ไมตรี สุเทพากุล เนติฯ ครั้งที่ ๓ สมัยที่ ๗๖

จำนวนผู้เยี่ยมชม : 406 ครั้ง
แบ่งปันข้อมูล โดย ผู้ใช้งาน : 0 | ทีมงาน : 0 ข้อมูล