คำพิพากษาฎีกาที่ ๖๔๖/๒๕๕๖ ศาลชั้นต้นเคยมีคำพิพากษาให้โจทก์ชําระหนี้ แก่จำเลยดังที่จำเลยอ้างสิทธิตามสัญญาขายสินทรัพย์ขององค์การเพื่อการปฏิรูประบบสถาบันการเงิน (ปรส.) โจทก์ ต้องผูกพันตามคำพิพากษานั้นตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา ๑๔๕ วรรคหนึ่ง และต้องถือว่าศาลได้วินิจฉัยสิทธิของจำเลยตามสัญญาขายสินทรัพย์ซึ่งเป็นประเด็นแห่งคดีนี้แล้ว การที่โจทก์มาฟ้องจำเลย เป็นคดีนี้อ้างว่าจำเลยกระทำละเมิดต่อโจทก์และขอให้เพิกถอนสัญญาขายสินทรัพย์ ดังกล่าว โดยยกข้ออ้างซึ่งอาศัยเป็นหลักแห่งข้อหาว่าสัญญาขายสินทรัพย์เป็นโมฆะนั้น ซึ่งข้ออ้างต่าง ๆ ที่โจทก์ยกขึ้นอ้างล้วนเป็นข้ออ้างที่โจทก์สามารถยกขึ้นเป็นข้อต่อสู้ในคดี ก่อนได้อยู่แล้ว ซึ่งหากฟังได้ตามอ้าง โจทก์ก็อาจไม่ต้องรับผิดชําระหนี้ให้แก่จำเลย การที่โจทก์ยกข้ออ้างตามฟ้องเช่นนี้ จึงเป็นเรื่องที่โจทก์นําประเด็นแห่งคดีที่ศาลไว้วินิจฉัย แล้วในคดีก่อนมากล่าวอ้างให้ศาลวินิจฉัยซ้ำอีกเป็นการต้องห้ามตามประมวล กฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา ๑๔๔ และบทบัญญัตินี้มิใช่ห้ามเฉพาะคู่ความแต่รวมทั้งห้ามมิให้ศาลดำเนินกระบวนพิจารณาเช่นนี้ด้วย การที่ศาลในคดีนี้วินิจฉัยฟ้องของโจทก์ว่า คำพิพากษาในคดีก่อนผูกพันโจทก์ และจำเลยนั้นชอบแล้ว แต่ที่วินิจฉัยว่าสัญญาขายสินทรัพย์ตามฟ้องไม่เป็นโมฆะ จำเลยจึงไม่ได้กระทำละเมิด ต่อโจทก์แล้วพิพากษายกฟ้อง เป็นการวินิจฉัยในประเด็นแห่งคดีซึ่งมีการวินิจฉัยไปแล้ว เป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาซ้ำไม่ชอบด้วยกฎหมาย

กรณีที่เป็นคู่ความเดียวกัน

        คำพิพากษาฎีกาที่ ๗๒๖๘/๒๕๓๗ แม้คดีก่อนที่จำเลยเป็นโจทก์ฟ้องโจทก์เป็นจำเลยกับคดีนี้คู่ความที่ฟ้องและถูกฟ้องจะผลัดกันเป็นโจทก์ จำเลย แต่คดีฟ้องเรียกอสังหาริมทรัพย์ในคดีก่อนกับคดีฟ้องขอให้ขับไล่จำเลยในคดีนี้ก็ถือเป็นคดีประเภทเดียวกัน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา ๑๔๒ (๑) เมื่อคดีก่อนศาลชั้นต้นได้พิพากษาในประเด็นแห่งคดีว่าที่ดินพิพาทเป็นกรรมสิทธิ์ของจำเลย โจทก์ฟ้องคดีนี้ให้ขับไล่ จำเลยอีก โดยยกข้ออ้างที่อาศัยเป็นหลักแห่งข้อหาเช่นเดียวกับคดีก่อนว่าโจทก์ เป็นเจ้าของที่ดินพิพาท คดีโจทก์จึงเป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาในศาลเดียวกัน อันเกี่ยวกับประเด็นที่ได้วินิจฉัยชี้ขาดแล้ว ฟ้องโจทก์จึงต้องห้ามตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา ๑๔๔

        ข้อสังเกต คดีที่โจทก์ฟ้องเรียกอสังหาริมทรัพย์ ศาลมีอำนาจพิพากษาให้ขับไล่จำเลยได้ ตามมาตรา ๑๔๒ (๑) แม้ศาลจะได้พิพากษาขับไล่จำเลยแล้วหรือไม่ก็ตาม ถ้ามีการฟ้องขับไล่จำเลยอีกในคดีหลังย่อมเป็นดำเนินกระบวนพิจารณาซ้ำ เพราะตามมาตรา ๑๔๒ (๑) ในคดีฟ้องเรียกอสังหาริมทรัพย์เป็นประเภทเดียวกับฟ้องขอให้ขับไล่จำเลย

          คำพิพากษาฎีกาที่ ๒๐๘/๒๕๔๐ คดีก่อนจำเลยฟ้องโจทก์ผู้ให้เช่าเป็นจำเลย เรียกเงินค่ามัดจำการเช่าอาคารจากโจทก์ ศาลชั้นต้นวินิจฉัยว่าจำเลยได้ซ่อมแซม ทรัพย์สินที่เช่าตามสัญญาแล้วไม่ได้ค้างชําระค่าน้ำประปาและค่าไฟฟ้าไม่ได้เป็นฝ่ายผิดสัญญา พิพากษาให้โจทก์คืนเงินมัดจำให้แก่จำเลย โจทก์อุทธรณ์ คดีอยู่ระหว่างการพิจารณาของศาลอุทธรณ์ โจทก์จึงฟ้องจำเลยเป็นคดีนี้ขอให้จำเลยชําระค่าน้ำประปา และค่าไฟฟ้าที่ค้าง ค่าขาดประโยชน์ที่ไม่สามารถใช้อาคารที่ให้เช่ารวมทั้งค่าซ่อมอาคารที่ จำเลยซ่อมไม่เสร็จโดยยอมให้หักกลบลบหนี้กับเงินมัดจำที่จำเลยวางไว้แก่โจทก์ ดังนี้คดีนี้กับคดีก่อนโจทก์และจำเลยเป็นคู่ความรายเดียวกัน ประเด็นแห่งคดีที่ต้องวินิจฉัยคดีนี้กับคดีก่อนก็เป็นประเด็นที่ต้องวินิจฉัยอย่างเดียวกันว่าโจทก์หรือจำเลยเป็นฝ่ายผิดสัญญา เมื่อคดีดังกล่าวศาลชั้นต้นได้วินิจฉัยชี้ขาดแล้วว่าจำเลยคดีนี้ไม่ได้ผิดสัญญา การที่โจทก์ฟ้องจำเลยคดีนี้จึงเป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาอันเกี่ยวกับคดีหรือประเด็นที่ได้วินิจฉัยชี้ขาดแล้วอันเป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาซ้ำ ต้องห้ามตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา ๑๔๔

        คำร้องสอดบางกรณีมีสภาพเป็นคำฟ้อง รวมทั้งฟ้องแย้งเป็นคำฟ้องอย่างหนึ่ง หากเข้าหลักเกณฑ์ตามมาตรา ๑๔๔ ก็เป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาซ้ำได้

        คำพิพากษาฎีกาที่ ๑๙๔๐๔/๒๕๕๗ ผู้ร้องสอดเป็นโจทก์ฟ้องจำเลยต่อศาลชั้นต้นในคดีก่อน ก็โดยกล่าวอ้างว่าผู้ร้องสอดและจำเลยร่วมกันแสดงเจตนาลวงเพื่อให้บุคคลภายนอกเข้าใจว่า ก. ได้ทำสัญญาจะซื้อจะขายที่ดินพิพาทให้แก่จำเลยแล้วด้วย การให้จำเลยเป็นโจทก์ยื่นฟ้องผู้ร้องสอดในฐานะผู้จัดการมรดกของ ก. จากนั้นทั้งสองฝ่าย แกล้งทำสัญญาประนีประนอมยอมความกันในศาลเพื่อลวงให้บุคคลภายนอกเข้าใจว่า ก. ไม่มีมรดกเหลืออยู่อีก สัญญาประนีประนอมยอมความเป็นโมฆะ อันเป็นเรื่องเดียวกันกับที่ผู้ร้องสอดกล่าวอ้างในคำร้องสอด กับมีคำขอบังคับเพื่อให้มีการยกเลิกเพิกถอนหรือให้สัญญาประนีประนอมยอมความสิ้นผลไม่อาจบังคับผู้ร้องสอดได้เช่นเดียวกัน การที่ศาล ชั้นต้นมีคำสั่งว่าการฟ้องคดีของผู้ร้องสอดเป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต จึงไม่มี อำนาจฟ้อง แม้เป็นในชั้นตรวจคำคู่ความ ก็ถือว่าเป็นการที่ศาลชั้นต้นได้พิพากษา หรือคำสั่งวินิจฉัยชี้ขาดคดีหรือประเด็นข้อใดแห่งคดีแล้ว เมื่อคำร้องสอดเป็นคำคู่ความที่ผู้ร้องสอดยื่นเข้ามาเพื่อตั้งประเด็นระหว่างผู้ร้องสอดกับจำเลยในเรื่อง เดียวกันกับที่ผู้ร้องสอดฟ้องจำเลยไว้ในคดีแพ่งของศาลชั้นต้น จึงเป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาในศาลอันเกี่ยวกับคดีหรือประเด็นที่ได้วินิจฉัยชี้ขาดแล้ว ซึ่งต้องห้ามตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา ๑๔๔ วรรคหนึ่ง แม้ต่อมา ศาลอุทธรณ์ภาค ๔ พิพากษากลับให้ศาลชั้นต้นรับฟ้องไว้พิจารณาและต่อมาผู้ร้องสอด ถอนฟ้องคดีแพ่งของศาลชั้นต้นไปแล้วก็ตาม ก็ไม่ทำให้คำร้องสอดที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย มาแต่ต้นกลายเป็นคำร้องสอดที่ชอบด้วยกฎหมายขึ้นมาได้

กรณีที่ไม่เป็นคู่ความเดียวกัน

        คำพิพากษาฎีกาที่ ๓๗๔๘/๒๕๕๔ แม้โจทก์เคยฟ้องจำเลยทั้งสามเป็นจำเลย ในคดีแพ่งหมายเลขแดงที่ ๑๓๙๓๖/๒๕๔๕ ของศาลชั้นต้นในข้อหาเดียวกับคดีนี้ แต่ในคดีก่อนโจทก์ฟ้องบริษัท ย. ซึ่งเป็นผู้กู้ยืมเงินจำนวน ๓๐,๐๐๐,๐๐๐ บาท จากบริษัทเงินทุน ธ. เป็นจำเลยที่ ๑ และฟ้องจำเลยที่ ๑ ที่ ๒ และที่ ๓ คดีนี้เป็นจำเลยที่ ๒ ที่ ๓ และที่ ๔ ตามลำดับในฐานะผู้ค้ำประกันหนี้รายนี้ โดยจำเลยที่ ๒ นําที่ดินรวม ๑๑ โฉนดจำนองค้ำประกัน ส่วนคดีนี้โจทก์ฟ้องจำเลยที่ ๔ ในคดีดังกล่าวเป็น จำเลยที่ ๑ ในฐานะผู้กู้ยืมเงินจำนวน ๔๐,๐๐๐,๐๐๐ บาท โดยมีจำเลยที่ ๒ และ ที่ ๓ ในคดีก่อนเป็นผู้ค้ำประกันหนี้ โดยจำเลยที่ ๒ นําที่ดินทั้ง ๑๑ โฉนด ในคดีก่อน จำนองเป็นประกันหนี้ในคดีนี้ ซึ่งผู้กู้ยืมหาได้เป็นคู่ความรายเดียวกันไม่ มูลหนี้ที่กู้ยืมก็คนละจำนวนกัน แม้จำเลยที่ ๒ ในคดีก่อนเป็นผู้ค้ำประกันหนี้ในคดีนี้และนําที่ดิน ทั้ง ๑๑ โฉนด ในคดีก่อนมาจำนองเป็นประกันในคดีนี้ด้วยก็หาได้มีกฎหมายห้ามมิให้เป็นผู้ค้ำประกันและนําที่ดินแปลงเดียวกันไปจำนองเป็นประกันผู้อื่นได้อีกไม่ ส่วนการบังคับจำนองจะดำเนินการบังคับได้อย่างไรย่อมเป็นไปตามที่กฎหมายกำหนด คดีนี้จึงไม่เป็นการดำเนินกระบวนพิจารณาซ้ำกับคดีก่อนตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา ๑๔๔