สัญญาจำนองเป็นสัญญาอุปกรณ์ เช่นเดียวกับ สัญญาค้ำประกัน จึงต้องมีสัญญาประธานหรือหนี้ประธานเกิดขึ้นก่อน เช่น หนี้เงิน้ และหนี้ประธานนั้นจะต้องมีอยู่จริง จึงจะมีการทำสัญญาจำนองซึ่งเป็นสัญญาอุปกรณ์ได้
การสิ้นสุดของสัญญาจำนอง ที่จะทำให้ผู้จำนองหลุดพ้นจากความรับผิด มีดังนี้

1. เมื่อหนี้ประธาน หรือหนี้ที่ประกัน ระงับสิ้นไปด้วยการชำระหนี้ ปลดหนี้ หักกลบลบหนี้ แปลงหนี้ใหม่ หนี้เกลื่อนกลืนกัน แต่สัญญาจำนองไม่ระงับสิ้นไป เพราะหนี้ประธานขาดอายุความ เพียงแต่ถ้าหนี้ประธานขาดอายุความ จะทำให้เจ้าหนี้ไม่สามารถฟ้องร้องบังคับคดีเอาจากหนี้ประธานได้ แต่เจ้าหนี้ยังสามารถบังคับเอากับทรัพย์สินที่จำนองได้ตามสัญญาจำนอง แม้หนี้ประธานขาดอายุความแล้ว อาจกล่าวได้ว่าการจำนองนี้ไม่มีอายุความเลย และจำนองจะติดไปกับตัวทรัพย์ตลอดเวลา จนกว่าสัญญาจำนองจะสิ้นสุดลง

2. เมื่อผู้รับจำนองปลดจำนองให้แก่ผู้จำนอง จะต้องทำเป็นหนังสือเท่านั้น การปลดจำนองทำให้ สัญญาจำนองจะสิ้นสุดลง ผู้จำนองจึงหลุดพ้น ถึงแม้ยังมีหนี้ประธานอยู่ก็ตาม แต่ถ้าเจ้าหนี้ปลดหนี้ให้ลูกหนี้ สัญญาจำนองก็สิ้นสุดลงด้วย เพราะหนี้ประธานระงับสิ้นไปแล้ว

3. เมื่อผู้จำนองหลุดพ้น การหลุดพ้นในที่นี้หมายถึง การหลุดจากภาระจำนองในกรณีใดก็ได้ กฎหมายไม่ได้จำกัดความเอาไว้ จึงเป็นลักษณะการหลุดพ้นที่กว้าง รวมทั้งการที่หนี้ประธานระงับ และการปลดจำนองด้วย เช่นอาจจะมีผู้หนึ่งผู้ใดมาชำระหนี้ประธานแทนลูกหนี้ ก็ทำให้จำนองหลุดพ้นเหมือนกัน

4. เมื่อถอนจำนอง การไถ่ถอนจำนอง คือ การเสนอจำนวนเงินเพื่อชำระหนี้ตามมูลจำนองทรัพย์สินที่จำนอง และเจ้าหนี้ยอมรับเอาเงินนั้นไว้แทนทรัพย์ซึ่งจำนอง

5. เมื่อขายทอดตลาดทรัพย์สิน ซึ่งจำนองไว้ตามคำสั่งของศาล อันเนื่องมาจาก การบังคับเอาจากทรัพย์สินซึ่งจำนอง หรือถอนจำนอง การบังคับจำนองโดยวิธียึดทรัพย์สินที่จำนอง ออกขายทอดตลาด เมื่อหนี้ประธานถึงกำหนดชำระ ผู้รับจำนองจะต้องมีหนังสือบอกกล่าวไปยังลูกหนี้ก่อน เพื่อให้ลูกหนี้มาชำระหนี้ภายในเวลาที่กำหนด เมื่อลูกหนี้ได้รับหนังสือบอกกล่าวแล้วไม่ชำระหนี้ภายในเวลาที่กำหนด ผู้รับจำนองจึงจะฟ้องคดีต่อศาล เพื่อบังคับจำนอง ขอให้ศาลยึดทรัพย์ออกขายทอดตลาดได้

6. เมื่อเอาทรัพย์สินซึ่งจำนองนั้นหลุด เป็นการบังคับจำนองโดยวิธีเอาทรัพย์ซึ่งจำนองเป็นประกันหนี้ เป็นกรรมสิทธิ์ของผู้รับจำนอง โดยไม่มีการขายทอดตลาด วิธีการบังคับ คือ เมื่อหนี้ประธานถึงกำหนดชำระ ผู้รับจำนองได้มีหนังสือบอกกล่าวไปยังลูกหนี้ ให้ลูกหนี้ชำระหนี้ภายในกำหนด แต่ลูกหนี้ไม่ชำระหนี้ ผู้รับจำนองฟ้องคดีต่อศาล ขอเอาทรัพย์ที่จำนองเป็นกรรมสิทธิ์ของตน โดยไม่ต้องขายทอดตลาด แต่ผู้รับจำนองจะต้องพิสูจน์ให้ได้ว่า
6.1 ลูกหนี้ได้ขาดส่งดอกเบี้ยมาแล้ว เป็นเวลาถึง 5 ปี
6.2 ผู้จำนอง มิได้แสดงให้เป็นที่ชัดแจ้งแก่ศาลว่า ราคาทรัพย์สินที่จำนองนั้น มีราคาท่วมมูลจำนองที่ประกัน หนี้เงินอันค้างชำระ(ผู้จำนองจะต้องเป็นฝ่ายพิสูจน์)
6.3 ทรัพย์สินซึ่งจำนอง ยังมีบุริมสิทธิอื่นอีกหรือไม่ มีการจำนองลำดับอื่นอีกหรือไม่ ซึ่งได้จดทะเบียนไว้เหนือทรัพย์สินอันเดียวกันนี้เอง

ที่มา : www.law-jurist.co.cc