อินโคเทอม (Incoterms) เป็นคำเฉพาะทางการค้า หรือเทอมทางการค้า ที่สภาหอการค้านานาชาติ
(International Chamber of Commerce : ICC) กำหนดขึ้น
เพื่อช่วยอำนวยความสะดวกในการทำสัญญาซื้อขาย สินค้าระหว่างประเทศ โดยเพียงแต่ระบุอินโคเทอมไว้ในสัญญาซื้อขายก็สามารถรับรู้เป็นที่ตกลงกันเกี่ยวกับหน้าที่รับผิดชอบของผู้ซื้อผู้ขายในการขนส่งสินค้า ค่าใช้จ่าย และความเสี่ยงภัยของสินค้าที่ตกลงซื้อขายกัน ซึ่งจะช่วยลดข้อพิพาทที่เกิดขึ้นจากการเข้าใจไม่ตรงกันของภาษาที่ใช้ในการทำสัญญาได้ด้วย นี่เป็นเจตนารมณ์ของหอการค้านานาชาติ แต่อย่างไรก็ตาม ก็ยังมีการใช้อินโคเทอมที่เกิดจากเข้าใจผิด ไม่ตรงตามความหมาย อันทำให้เกิดข้อพิพาทขึ้นได้
ความเข้าใจและข้อแนะนำเกี่ยวกับการใช้อินโคเทอม เพื่อมิให้เกิดข้อพิพาทขึ้น
ทางหอการค้านานาชาติและผู้ประกอบการให้บริการการขนส่งระหว่างประเทศรายใหญ่หลายแห่ง ได้ทำสรุปความเข้าใจเกี่ยวกับอินโคเทอม และคำแนะนำการใช้อินโคเทอมในการทำสัญญาซื้อขายเผยแพร่ เพื่อให้มีการใช้อินโคเทอมในการทำสัญญาซื้อขาย เพื่อมิให้เกิดข้อพิพาทขึ้น
สรุปที่สำคัญ คือ
- หลักสำคัญของอินโคเทอม อินโคเทอมแต่ละเทอมจะกำหนดหน้าที่ความรับผิดชอบในส่วนของค่าใช้จ่ายในการขนส่งสินค้าว่าผู้ซื้อผู้ขายต้องรับผิดชอบจากที่ใดไปที่ใด ผู้ใดเป็นผู้รับผิดชอบในการดำเนินพิธีการส่งออกและนำเข้า ผู้ใดเป็นผู้ดำเนินการจัดการขนถ่ายสินค้าบรรทุกเข้าไปในยานพาหนะ ขนถ่ายสินค้าออกจากยานพาหนะ และความเสี่ยงภัยของความเสียหายหรือการสูญหายของสินค้าในระหว่างการขนส่ง ซึ่งอินโคเทอมแต่ละเทอมจะกำหนดความรับผิดชอบในเรื่องดังกล่าวไว้ต่างกัน จึงควรที่ผู้ซื้อผู้ขายจะต้องทำความเข้าใจอินโคเทอมแต่ละเทอม และระบุอินโคเทอมในสัญญาซื้อขายให้เหมาะสมกับสินค้าและการประกอบธุรกิจของตน
- การระบุอินโคเทอม แต่ละเทอมต้องระบุท่าหรือจุดผ่านแดนต่อท้ายไว้อย่างชัดเจนด้วย เช่น หากเป็นเทอม FOB หรือ CIF จะต้องระบุท่าต่อท้ายไว้ให้ชัดเจน เช่น FOB Bangkok หรือ CIF Yokohama เป็นต้น ถ้าไม่ระบุไว้ ก็จะทำให้อินโคเทอมนั้นไร้ความหมายและเกิดความสับสน และควรระบุด้วยว่าเป็นอินโคเทอมฉบับไหน เพื่อให้เกิดความชัดเจน เช่น ตกลงใช้เทอมตามอินโคเทอม 2000 ก็ระบุว่า เป็น Incotrems 2000
- อินโคเทอมที่คุ้นเคยกันมาก คือ เทอม FOB เช่น FOB กรุงเทพ กรณีนี้ผู้ขายรับผิดชอบเพียงส่งมอบสินค้าถึงเรือใหญ่ที่ผู้ซื้อจัดหามารับสินค้าที่ท่าเรือกรุงเทพ เมื่อลำเลียงสินค้าพ้นกราบเรือใหญ่ ก็เป็นอันหมดหน้าที่ของผู้ขาย แต่ก็มีผู้เข้าใจผิด ใช้เทอม FOB กับการขนส่งสินค้าทางเครื่องบินหรือทางรถไฟด้วย เพราะ เทอม FOB ใช้เฉพาะการขนส่งทางทะเลหรือทางลำน้ำ คือ ทางเรือ จึงมีการลำเลียงสินค้าพ้นกราบเรือ แต่เครื่องบินและรถไฟ ไม่มีกราบเรือ และส่วนมากผู้ส่งออกก็ไม่ได้เป็นผู้ลำเลียงขนถ่ายสินค้าบรรทุกขึ้นเครื่องบินหรือรถไฟเอง แต่ได้ส่งมอบสินค้าให้ ณ คลังสินค้าของนายหน้าตัวแทนผู้รับขนสินค้า (Freight forwarder) ก็เป็นอันพ้นความรับผิดชอบของผู้ส่งออก การใช้เทอม FOB จึงอาจทำให้เกิดความสับสนและมีปัญหาเกี่ยวกับความรับผิดชอบในความเสี่ยงภัยของสินค้าได้ ที่ถูกต้องจะต้องใช้เทอม FCA (Free Carrier) และตามด้วยสถานที่ที่จะส่งมอบสินค้า เช่น FCA 125 ถนนร่มเกล้า กรุงเทพฯ Incoterms 2010
- อินโคเทอม ไม่ใช่กฎระเบียบหรือข้อกำหนดเกี่ยวกับการโอนกรรมสิทธิ์ของสินค้า การพิจารณาว่ากรรมสิทธิ์ของสินค้าโอนไปยังผู้ซื้อเมื่อใดต้องเป็นไปตามกฎหมายว่าด้วยการซื้อขายของแต่ละประเทศ ที่จะนำมาใช้บังคับกับการซื้อขายตามสัญญานั้น จึงไม่อาจใช้อินโคเทอมมาเป็นหลักในการพิจารณาการโอนกรรมสิทธิ์ของสินค้าได้
แนวคำพิพากษาฎีกาคดีพิพาทที่มีการอ้างถึงอินโคเทอม
- คดีที่มีการอ้างว่าการซื้อขายใช้เทอม CIF กรรมสิทธิ์ในสินค้าและความเสี่ยงภัยในสินค้าโอนไปยังผู้ซื้อตั้งแต่เมื่อสินค้าพ้นกราบเรือที่เมืองท่าปลายทางแล้ว ผู้ขายจึงไม่มีอำนาจฟ้อง
คดีนี้ผู้ส่งออกทุเรียนเป็นโจทก์ฟ้องผู้รับขนทางทะเลจำเลยที่ 1 ตัวการที่อยู่ต่างประเทศ และจำเลยที่ 2 ตัวแทนที่อยู่ในประเทศไทย อันสืบเนื่องมาจากได้จ้างจำเลยทั้งสองให้ส่งทุเรียนสดไปฮ่องกง โดยจำเลยจัดส่งตู้สินค้าแบบห้องเย็น ให้โจทก์บรรจุทุเรียนเข้าตู้เอง เมื่อบรรจุเสร็จได้นำตู้บรรจุทุเรียนสดไปมอบให้แก่จำเลยที่ 2 เพื่อดำเนินการให้จำเลยที่ 1 ขนส่งต่อไป โดยโจทก์แจ้งแก่จำเลยทั้งสองว่า ในการขนส่งต้องรักษาอุณหภูมิในตู้สินค้า ในระดับ 13 องศาเซลเซียส การระบายอากาศ 50 เปอร์เซ็นต์ เมื่อเรือเดินทางถึงฮ่องกง ปรากฏว่า ทุเรียนในตู้หนึ่งเสียหายทั้งหมด และปรากฏว่าสินค้าทุเรียนที่เสียหายไม่ได้อยู่ในตู้เดิม โดยข้อเท็จจริงปรากฏภายหลังว่า จำเลยได้มีการสับเปลี่ยนตู้ก่อนออกเดินทางโดยไม่ได้แจ้งให้โจทก์ทราบ จึงฟ้องเรียกค่าเสียหายจากจำเลยทั้งสอง จำเลยทั้งสองให้การทำนองเดียวกันว่า การซื้อสินค้าระหว่างโจทก์กับผู้ซื้อในฮ่องกง ระบุเงื่อนไขแบบ CIF ฮ่องกง กรรมสิทธิ์ในสินค้าและความเสี่ยงภัยในสินค้าโอนไปยังผู้ซื้อตั้งแต่เมื่อสินค้าพ้นกราบเรือที่ฮ่องกงแล้ว โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้องคดีนี้
ในประเด็นอำนาจฟ้อง ศาลฎีกา วินิจฉัยไว้ตอนหนึ่งว่า การโอนกรรมสิทธิ์ในสินค้าเป็นกรณีที่คู่สัญญาซื้อขาย จะตกลงกันในเรื่องสัญญาซื้อขาย แต่คดีนี้โจทก์ผู้ขายมีหน้าที่ตามสัญญาซื้อขายที่ต้องส่งสินค้าให้แก่ผู้ซื้อที่ท่าเรือเมืองฮ่องกง โจทก์ก็ฟ้องในฐานะคู่สัญญาตามสัญญาขนส่งที่ได้รับความเสียหายจากสินค้าที่เสียหายระหว่างการขนส่ง โจทก์จึงมีอำนาจฟ้อง (คำพิพากษาฎีกาที่ 4199/2546 (ประชุมใหญ่))
- อีกคดีหนึ่ง ผู้ซื้อตกลงซื้อสินค้าจากผู้ส่งออกไทย อ้างราคา FOB แต่ในทางปฏิบัติมิได้ถือปฏิบัติตาม เงื่อนไข FOB เลย คดีนี้ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า แม้ตามใบกำกับสินค้าจะระบุราคาเป็นราคาเอฟโอบี แต่ผู้ซื้อมิได้เป็นผู้จัดหาเรือหรือรับผิดชอบออกค่าขนส่ง และเมื่อพบว่าสินค้าเสียหายและส่งสินค้าคืน ผู้ขายก็ยอมรับคืนสินค้า ซึ่งส่อแสดงว่าคู่สัญญาซื้อขายรายนี้ระบุข้อความคำว่า "FOB" เฉพาะในส่วนที่เกี่ยวกับราคาสินค้าเพียงเพื่อใช้แสดงราคาเท่านั้น มิใช่มีข้อตกลงให้นำเรื่องหน้าที่และการโอนความเสี่ยงภัยตามเงื่อนไข FOB ของ INCOTERM มาใช้ด้วยแต่อย่างใด (คำพิพากษาฎีกาที่ 1413/2549)
|
