มีการทำ Thesis เกี่ยวกับเรื่องนี้...โดยรวบรวมคำอธิบายทางตำราของผู้เขียนหลาย ๆ ท่านในไทย และวิเคราะห์แนวคิดของคำพิพากษาศาลฎีกา จากการอ่านจึงพอสรุปคราว ๆ ได้ว่า คำว่า "การชำระหนี้ไม่ต้องตามความประสงค์แห่งมูลหนี้" นั้น จะพอตีความได้ในเรื่องต่อไปนี้
- การไม่ทำหน้าที่ระมัดระวังในการปฏิบัติการชำระหนี้ เช่น ม. ๓๒๓, ๕๕๓(เรื่องเช่าทรัพย์) , ๖๔๔(เรื่องยืม) , ๖๕๙(เรื่องฝากทรัพย์)
- การไม่ชำระหนี้ให้แก่เจ้าหนี้หรือผู้มีอำนาจในการรับชำระหนี้ โดยวิเคราะห์ว่า "การชำระหนี้ให้แก่บุคคลอื่นนอกจาก ม. ๒๐๘ วรรคแรก และบุคคลตาม ม. ๓๑๕ แล้ว ย่อมเป็นการชำระหนี้ผิดพลาด และถือว่ายังไม่มีการชำระหนี้ จึงส่งผลให้มีการผิดนัดชำระหนี้ตาม ม. ๒๐๔ จึงต้องรับผิดตาม ม. ๒๑๕ ด้วย
- การไม่ชำระหนี้ให้ตรงกับวัตถุแห่งหนี้ เช่นการชำระหนี้บางส่วน หรือชำระหนี้เป็นอย่างอื่น โดยวิเคราะห์ว่า " การกระทำดังกล่าวนั้น เจ้าหนี้ย่อมมีสิทธิปฎิเสธไม่รับชำระหนี้ได้ ตาม ม. ๓๒๐ โดยไม่ถือว่าเจ้าหนี้ผิดนัด แต่กลับถือว่ายังไม่มีการชำระหนี้เลย และอาจส่งผลให้ลูกหนี้ผิดนัดตาม ม. ๒๐๔ อันทำให้ต้องรับผิดตาม ม. ๒๑๕ หากเจ้าหนี้รับชำระหนี้ไว้บางส่วน ส่วนที่รับไว้ย่อมทำให้หนี้ระงับ คงผิดนัดเฉพาะส่วนที่เหลือ จึงทำให้ความรับผิดตาม ม. ๒๑๕ ลดหลั่นลงไปด้วย แต่หากเจ้าหนี้ยอมรับชำระหนี้เป็นอย่างอื่นไปเสียเลย หนี้ย่อมระงับสิ้นไป ม. ๓๑๒ วรรคแรก ความรับผิดตาม ๒๑ ย่อมไม่มีทางเกิดขึ้นได้เลย เว้นแต่เป็นกรณี ม. ๖๕๖ ที่อาจทำให้หนี้ไม่ระงับไปทั้งหมด
- การไม่ชำระหนี้ให้ตรงตามสถานที่ ม. ๓๒๔ โดยวิเคราะห์ว่า การชำระหนี้ผิดสถานที่ ถือว่าเป็นการชำระหนี้อย่างอื่น เจ้าหนี้มีสิทธิไม่รับชำระหนี้ได้ตาม ม. ๓๒๐ ซึ่งทำให้ยังไม่มีการชำระหนี้เลย และอาจส่งผลให้ลูกหนี้ผิดนัดตาม ม. ๒๑๔ และต้องรับผิดตาม ม. ๒๑๕ ตามลำดับ
- การไม่ทำหน้าที่สุจริต (Good Faith) ตาม ม. ๕ ตัวอย่างเช่นในเรื่องสัญญาจ้างแรงงาน ลูกจ้างใช้เวลาทำงานประกอบธุรกิจส่วนตัวจำหน่ายทองรูปพรรณ ถือว่าลูกจ้างปฎิบัติหน้าที่ไม่สุจริต นายจ้างย่อมไล่ออกได้ และลูกจ้างยังต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายตาม ม. ๒๑๕ ด้วย
- การฝ่าฝืนหน้าที่งดเว้น โดยวิเคราะห์ว่า หน้าที่งดเว้นเป็นหน้าที่สืบเนื่องมาจากหน้าที่สุจริต ม. ๕ และอาจเป็นหน้าที่ที่กำหนดไว้ในสัญญาก็ได้ การฝ่าฝืนหน้าที่งดเว้น จึงถือว่าเป็นการชำระหนี้ไม่ต้องตามความประสงค์อันแท้จริงฯ ม. ๒๑๕ ได้
- การไม่ทำหน้าที่ตามสัญญาหรือการผิดสัญญา
- ลูกหนี้ผิดนัด มาตรา ๒๐๔ โดยวิเคราะห์ว่า"การที่ลูกหนี้ผิดนัดก่อให้เกิดผลที่ลูกหนี้ต้องรับผิดหลายประการฯ และเป็นเหตุให้เจ้าหนี้เรียกค่าสินไหมฯ จากลูกหนี้ได้ ซึ่งส่งผลกระทบต่อสิทธิหน้าที่ระหว่างคู่สัญญา อีกทั้งยังมองว่า "การที่ลูกหนี้ผิดนัดนั้น ถือว่าเป็นส่วนหนึ่งของการชำระหนี้ที่ไม่ต้องตามความประสงค์แห่งมูลหนี้อยู่ในตัวมันเองด้วย ซึ่งทำให้ลูกหนี้ต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายตาม ม. ๒๑๕ ซึ่งเป็นประเภทของค่าเสียหายที่ได้กำหนดไว้ใน ม.๒๒๒
(วิทยานิพนธ์โดย ศุภกาญจน์ ปรีชา : คณะนิติศาสตร์ธรรมศาสตร์)
