สกัดหลัก ความผิดฐานต่อสู้ขัดขวางเจ้าพนักงาน

ตัวบท
ผู้ใดต่อสู้หรือขัดขวางเจ้าพนักงานหรือผู้ซึ่ต้องช่วยเจ้าพนักงานตามกฎหมายในการปฏิบัติตามหน้าที่ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองพันบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
องค์ประกอบความผิด มาตรา 138 มีองค์ประกอบความผิดดังนี้
1. ต่อสู้หรือขัดขวาง
2. เจ้าพนักงานหรือผู้ซึ่งต้องช่วยเจ้าพนักงานในการปฏิบัติการตามหน้าที่
3. โดยเจตนา

ประเด็นสำคัญ
พฤติกรรมดังต่อไปนี้ไม่ถือว่าเป็นการต่อสู้ขัดขวาง
การนิ่งไม่ถือว่าเป็นการต่อสู้ขัดขวาง ดังนั้น ความผิดมาตรานี้ไม่มีงดเว้นตามมาตรา 59 วรรคท้าย
ไม่ยอมให้ค้นเพราะเคยมีสาเหตุกับตำรวจคนที่ค้นมาก่อนถือว่าไม่เจตนาต่อสู้

ตัวอย่าง
ตำรวจขอค้นรถครั้งแรกไม่ยอมให้ค้นเพราะกลัวตำรวจคนนั้นจะกลั่นแกล้งเพราะเคยมีเรื่องกับตำรวจคนนั้นมาก่อน ไม่ถือว่าเป็นการต่อสู้ขัดขวาง
เจ้าพนักงานกระทำไม่มีอำนาจแม้จะเป็นการต่อสู้ก็ไม่มีความผิดตามมาตรา 138

ตัวอย่าง
ตำรวจขอเข้าค้นบ้านจำเลยหาว่ามีสุราเถื่อน โดยไม่มีหมายค้น และความผิดดังกล่าวไม่ใช่ความผิดซึ่งหน้า เมื่อจำเลยไม่ยอมให้ค้น ไม่ถือว่าเป็นการต่อสู้ การที่จำเลยเอาสากระเดื่องตีหัวตำรวจถือว่าเป็นการป้องกันโดยชอบด้วยกฎหมาย
ดับไฟไม่ถือว่าเป็นการต่อสู้
ขับรถผ่าด่านตำรวจไม่ถือว่าเป็นการต่อสู้
ดิ้นรนเพื่อให้พ้นจากการจับกุมไม่ถือว่าเป็นการต่อสู้ขัดขวางเพราะถือว่าเป็นวิธีการหนึ่งแห่งการหลบหนี
พฤติกรรมดังต่อไปนี้ถือว่าเป็นการต่อสู้ขัดขวาง
ยิงปืนขึ้นฟ้า ถือว่าเป็นการต่อสู้ขัดขวางโดยมีอาวุธ
ใช้มือผลักหน้าอกของตำรวจในการตรวจค้นตามหมาย
ต่อยตำรวจเพื่อช่วยเหลือผู้กระทำผิดที่อยู่ในความควบคุมเจ้าพนักงาน

หัวใจสำคัญ
ผู้ซึ่งต้องเข้าช่วยเจ้าพนักงาน หมายถึง บุคคลซึ่งเจ้าพนักงานเรียกให้ช่วยตามหมายจับตาม ป.วิ. อาญา มาตรา 82 แต่ถ้าหากสมัครเข้าช่วยเหลือเจ้าพนักงานเองไม่สามารถปรับเข้ามาตรา 138 ได้ แต่เข้ามาตรา 289 (3)
ตำรวจไล่จับคนร้าย ตำรวจไม่ได้เรียกให้นาย ก. ช่วยเข้าจับ นาย ก. วิ่งไล่จับคนร้ายไปคนเดียว คนร้ายยิงนาย ก. ได้รับบาดเจ็บ คนร้ายย่อมไม่มีความผิดตามมาตรา 138 เพราะการที่นาย ก. เข้าช่วยเหลือตำรวจนั้นเป็นความสมัครใจของนาย ก.เอง

ฎีกาที่ 2186/2518 จ่าสิบตำรวจเข้าไปในห้องของ ป. เพื่อค้นจับ ล. ผู้ต้องหากรรโชกทรัพย์ ป. ยอมให้ค้น แต่จำเลยขัดขวางกั้นมิให้ตำรวจขึ้นบันได ดึงแขนและกัดมือตำรวจ เป็นความผิดตามมาตรา 138 วรรคสอง แม้ตำรวจไม่มีหมายค้น จำเลยก็อ้างเป็นข้อแก้ตัวไม่ได้

ฎีกาที่ 52/82523 จำเลยที่ 1 กอดเอวและจำเลยที่ 2 ดึงเสื้อเจ้าพนักงานตำรวจไว้เพื่อมิให้เจ้าพนักงานตำรวจจับกุมญาติของตน เป็นการต่อสู้ขัดขวางเจ้าพนักงานโดยใช้กำลังประทุษร้ายตามาตรา 138 วรรคสอง

ฎีกาที่ 223/2531 จำเลยขับรถยนต์สิบล้อไปถึงด่านตำรวจ ได้รับสัญญาณให้หยุดรถจากเจ้าหน้าที่ตำรวจซึ่งยืนอยู่ริมถนนบริเวณด่านตรวจนั้นแล้ว แต่จำเลยไม่ปฏิบัติตามโดยขับรถยนต์ผ่านไป ดังนี้จำเลยยังไม่มีความผิดตามาตรา 138 ฐานต่อสู้ขัดขวางเจ้าพนักงาน

โดย ประเด็นขั้นเทพ อาจารย์พรณรงค์ บวรชัยธรรม