ข้อสอบผู้ช่วยผู้พิพากษา วันที่ ๗ สิงหาคม ๒๕๕๔ ข้อ ๑ (สนามใหญ่)

นายกาย เจ้าพนักงานป่าไม้ซึ่งเป็นเจ้าพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจตาม ป.วิ.อ. สืบทราบว่าที่บ้านนางเวทนามีไม้กระยาเลยไม่มีรอยตราค่าภาคหลวงอันเป็นไม้ผิดกฎหมายหลายท่อนไว้ในครอบครอง ในวันเกิดเหตุ เวลากลางวัน นายกายเดินผ่านบ้านของนางเวทนาซึ่งมีรั้วลวดหนามล้อมรอบ จึงกดกริ่งเรียกเจ้าของบ้าน แต่ไม่มีผู้ใดมาเปิดประตูรั้ว และเนื่องจากประตูรั้วแง้มอยู่ นายกายจึงเปิดประตูรั้วเข้าไปแล้วค้นบริเวณบ้านของนางเวทนาโดยไม่มีหมายค้นหรือคำสั่งของศาล และพบไม้ ๓๕ ท่อน กองอยู่หลังบ้าน เมื่อนางเวทนาเดินออกมา นายกายแสดงตัวเป็นเป็นเจ้าพนักงานป่าไม้ นางเวทนารับว่ามีไม้หวงห้ามไว้จริง นายกายจึงจับนางเวทนาในข้อหาดังกล่าว โดยไม่มีหมายจับ จากนั้นนำตัวนางเทนาพร้อมของกลางส่งร้อยตำรวจเอกจิตพนักงานสอบสวนดำเนินคดี นางเวทนาถูกควบคุมตัว ในวันรุ่งขึ้นนายธรรมสามีของนางเวทนายื่นคำร้องต่อศาลขอให้มีคำสั่งปล่อยตัวนางเวทนาอ้างว่าถูกคุมขังโดยไม่ชอบด้วยกฎหมายและสั่งให้พนักงานสอบสวนคืนไม้ของกลาง

ถาม การค้นของนายกายชอบด้วยกฎหมายหรือไม่

ตอบ ไม่ชอบ เพราะค้นในที่รโหฐานโดยไม่มีหมายค้น ทั้งไม่เข้าข้อยกเว้นให้ค้นได้ตาม ป.วิ.อ. มาตรา ๙๒ (๔) กล่าวคือ ไม่มีเหตุอันควรเชื่อว่า กว่าจะเอาหมายค้นมาได้สิ่งของนั้นจะถูกโยกย้ายหรือถูกทำลายเสียก่อน (ธงคำตอบ)

ถาม การจับกุมชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ 
ตอบ ไม่ชอบ เพราะการกระทำของนางเวทนามิใช่ความผิดซึ่งหน้าตาม ป.วิ.อ. ๗๘ (๑), ๘๐ และไม่เข้ายกเว้นความผิดที่ระบุในบัญชีท้าย ป.วิ.อ. (ฎีกาที่ ๒๕๓๕/๒๕๕๐) (ธงคำตอบ)

ถาม เพราะอะไร ข้อเท็จจริงดังกล่าวจึงไม่เป็นความผิดซึ่งหน้า

ตอบ เพราะว่าเจ้าพนักงานไม่ได้เห็นกำลังกระทำฯ

หมายเหตุ
อ้างอิงฎีกาที่ ๒๕๓๕/๒๕๕๐ เจ้าพนักงานพบกองไม้กระยาเลยไม่มีรอยตราค่าภาคหลวงหรือรอยตรารัฐบาลขายอันเป็นไม้ผิดกฎหมายวางกองอยู่ข้างบ้าน ว. และ ว. รับว่ามีไม้หวงห้ามยังไม่ได้แปรรูปไว้ในครอบครองโดยไม่ได้รับอนุญาตจริง การกระทำของ ว. ไม่ใช่ความผิดซึ่งหน้าเพราะไม่ใช่ความผิดที่เห็นกำลังกระทำหรือพบในอาการใดซึ่งแทบจะไม่มีความสงสัยเลยว่าได้กระทำผิดมาแล้วสด ๆ ไม่เข้าข้อยกเว้นความผิดที่ระบุไว้ในบัญชีท้าย ป.วิ.อ. หรือเข้าหลักเกณฑ์ตาม ป.วิ.อ. มาตรา ๘๐ วรรคสอง (๑) (๒)

ถาม ถ้าเช่นนั้น เจ้าพนักงานเห็นกำลังกระทำจะต้องมีลักษณะอย่างไร

ตอบ ในกรณีนี้ เจ้าพนักงานต้องเห็นขณะนางเวทนาขนย้ายไม้หวงห้าม ถึงจะเป็นความผิดซึ่งหน้าซึ่งเห็นกำลังกระทำ

ถาม ช่วยยกตัวอย่างความผิดซึ่งหน้า ให้ชัดๆ

ตอบ ความผิดซึ่งหน้าตามมาตรา ๘๐ วรรคหนึ่ง ระบุไว้ ๒ เหตุการณ์ 
เหตุการณ์แรก คือ เจ้าพนักงานเห็นกำลังกระทำ เช่น เห็นขณะกำลังเล่นการพนัน หรือเห็นขณะกำลังส่งมอบยาเสพติด ฯลฯ 
เหตุการณ์ที่สอง เจ้าพนักงานไม่เห็นขณะกำลังกระทำ แต่เห็นในอาการใดๆ ซึ่งแทบจะไม่มีความสงสัยเลยว่าได้กระทำผิดมาแล้วสดๆ เช่น เจ้าพนักงานพบเห็น จำเลยนอนอยู่กับสายลับสองต่อสองหลังจากร่วมประเวณี (ฐานค้าประเวณี) (ฎีกาที่ ๖๙/๒๕๓๕)

ถาม ความผิดซึ่งหน้า เจ้าพนักงานต้องเห็นเองหรือไม่

ตอบ ต้องเห็นเอง ถึงจะเรียกว่าความผิดซึ่งหน้าซึ่งเห็นกำลังกระทำ หากไม่เห็นเอง ก็เป็นได้แค่ ความผิดซึ่งหน้า (แต่ไม่เห็นกำลังกระทำ) เช่น มีคนไปเห็นแล้วมาบอกกล่าวแก่เจ้าพนักงาน ไม่ถือว่าเจ้าพนักงานเห็นเอง (ฎีกาที่ ๔๘๑/๒๔๙๑)

ถาม เจ้าพนักงานแอบเห็นได้หรือไม่

ตอบ ได้ เช่น เจ้าพนักงานแอบซุ่มเห็นขณะจำเลยกำลังขายยาเสพติดภายในบ้าน เจ้าพนักงานจับกุมจำเลยได้ โดยไม่ต้องมีหมายจับหมายค้น (ฎีกาที่ ๔๔๖๑/๒๕๔๐)

ถาม แต่ถ้าคนอื่นไปแอบเห็นมา และมาบอกเจ้าพนักงาน เจ้าพนักงานไปเห็นอีกครั้ง ก็ถือว่าเป็นความผิดซึ่งหน้าซึ่งเห็นกำลังกระทำ ใช่หรือไม่

ตอบ ใช่ เช่น ชาวบ้านไปเห็นคนกำลังเล่นการพนัน มาบอกตำรวจ ตำรวจไปพบเห็นขณะกำลังเล่นการพนันกันจริงบนบ้าน เจ้าพนักงานจับกุมได้โดยไม่ต้องมีหมาย (ฎีกาที่ ๖๙๘/๒๕๑๖ (ป))

ถาม ถ้าเช่นนั้น ความผิดซึ่งหน้าที่กระทำลงและยุติลงไปแล้ว ไม่ถือเป็นความผิดซึ่งหน้าที่เจ้าพนักงานเห็นกำลังกระทำ ถูกต้องหรือไม่

ตอบ ถูกต้อง (ฎีกาที่ ๔๒๔๓/๒๕๔๒) 
อ้างอิงฎีกาที่ ๔๒๔๓/๒๕๔๒ จำเลยเป็นเจ้าพนักงานตำรวจเข้าจับกุมผู้เสียหายที่ได้ก่อการทะเลาะวิวาทก่อนหน้านั้นแต่เหตุแห่งการทะเลาะวิวาทได้ยุติลงแล้ว จึงไม่ใช่การกระทำผิดซึ่งหน้าซึ่งเห็นกำลังกระทำ

ถาม บ้านของนางเวทนาในกรณีนี้เป็นที่รโหฐานใช่หรือไม่

ตอบ ใช่ เพราะเป็นสถานที่ที่ประชาชนไม่มีความชอบธรรมที่จะเข้าไปตาม ป.วิ.อ. มาตรา ๒ (๑๓)

ถาม ที่รโหฐานคือเคหสถานใช่หรือไม่

ตอบ ไม่ใช่ ที่รโหฐานบางแห่ง ไม่จำเป็นต้องเป็นที่อยู่อาศัย เช่น สำนักงาน โรงงาน ฯลฯ แม้ไม่เป็นเคหสถาน แต่ก็เป็นที่รโหฐานได้

ถาม เคหสถานจะถือเป็นที่รโหฐานทุกกรณีหรือไม่

ตอบ ไม่ใช่ เคหสถานบางอย่าง ประชาชนทั่วไปอาจมีความชอบธรรมที่จะเข้าไปได้ เช่น เปิดบ้านเป็นร้านค้า ร้านขายก๋วยเตี๋ยว แม้จะอยู่ในรั้วล้อมรอบ บริเวณที่เปิดให้บริการนั้นก็เป็นสาธารณสถาน ไม่ใช่ที่รโหฐาน (ฎีกาที่ ๓๗๕๑/๒๕๕๑)

ถาม สมมุติว่า หากนางเวทนายินยอมให้นายกายเข้าไปแล้ว นายกายพบไม้กระยาเลย นายกายจะจับกุมนางเวทนาได้หรือไม่

ตอบ ไม่ได้อยู่ดีเพราะไม่ใช่ความผิดซึ่งหน้าอย่างที่บอก

ถาม กรณีเช่นนี้ นายกายต้องทำอย่างไร

ตอบ ต้องซุ่มรอจนกระทั่งเห็นว่านางเวทนากำลังขนย้ายไม้ เพื่อจะให้เข้าหลักเกณฑ์ความผิดซึ่งหน้าซึ่งเห็นกำลังกระทำ จากนั้นใช้อำนาจตามมาตรา ๗๘ (๑), ๙๒ (๒) เข้าจับกุมตรวจค้นโดยไม่ต้องมีหมาย ทั้งยังเข้าข้อยกเว้นค้นได้ตามมาตรา ๙๒ (๔) ที่ว่า กว่าจะเอาหมายค้นมาได้สิ่งของนั้นจะถูกโยกย้ายเสียก่อน

ถาม หากนายกายซุ่มรออยู่จนถึงเวลากลางคืน เห็นว่านางเวทนากำลังจะขนย้ายไม้ออกจากบ้าน นายกายเข้าจะเข้าค้นได้หรือไม่

ตอบ ค้นได้เพราะถือเป็น “กรณีฉุกเฉินอย่างยิ่ง” ยกเว้นให้ค้นได้ในเวลากลางคืน

หมายเหตุ
เทียบเคียงฎีกาที่ ๔๙๕๐/๒๕๔๐ ในขณะเข้าตรวจค้นและจับกุมผู้ต้องหาลักลอบเล่นการพนันเจ้าพนักงานตำรวจไม่มีหมายค้นและหมายจับ แต่เห็นว่าการเล่นการพนันเป็นการกระทำผิดซึ่งหน้าหากไม่เข้าตรวจค้นและจับกุมทันทีตามที่พลเมืองดีแจ้ง ผู้ต้องหาอาจหลบหนีไปได้เป็นกรณีฉุกเฉินอย่างยิ่ง จึงตรวจค้นในเวลากลางคืนได้โดยไม่ต้องมีหมายค้นตาม ป.วิ.อ. มาตรา ๙๒ (๒) ประกอบด้วยมาตรา ๙๖ (๒)

ถาม หากนายกายพบเห็นความผิดซึ่งหน้าแล้ว ไม่ทำการจับกุม นายกายผิดหรือไม่

ตอบ ศาลฎีกาวินิจฉัยไว้เรื่องหนึ่งว่า เจ้าพนักงานมีความผิดฐานเป็นเจ้าพนักงานปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ ตาม ป.อ. ๑๕๗ (ฎีกาที่ ๙๙๙/๒๕๒๗)

ถาม นายกายจับกุมนางเวทนาโดยไม่มีหมายจับ ผิดอะไร

ตอบ มีฎีกาที่ ๔๒๔๓/๒๕๔๒ วินิจฉัยว่า เจ้าพนักงานตำรวจจับกุมราษฎรโดยไม่มีอำนาจจับตามกฎหมาย ไม่นำส่งพนักงานสอบสวน ผิดฐานเป็นเจ้าพนักงานปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบตาม ป.อ. มาตรา ๑๕๗ และทำให้ผู้อื่นปราศจากเสรีภาพในร่างกายตาม ป.อ. มาตรา ๓๑๐

คำถาม การค้นที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย มีผลกระทบไปถึงการสอบสวนและอำนาจฟ้องหรือไม่

ตอบ ไม่มีเพราะเป็นการดำเนินการคนละขั้นตอนกัน (ฎีกาที่ ๑๔๙๓/๒๕๕๐)

ถาม ในกรณีนี้ การควบคุมตัวนางเวทนาชอบหรือไม่

ตอบ ไม่ชอบ เพราะเมื่อการจับกุมไม่ชอบ เจ้าพนักงานย่อมไม่มีอำนาจควบคุมตัวนางเวทนา

ถาม นายธรรมสามีนางเวทนาขอให้ศาลสั่งปล่อยตัวนางเวทนาได้หรือไม่

ตอบ ได้ ถือว่านางเวทนาถูกคุมขังโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย ศาลต้องมีคำสั่งให้พนักงานสอบสวนปล่อยตัวนางเวทนา (ธงคำตอบ)

ที่มา/อ้่างอิง : หลักและคำพิพากษากฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา