ขอบเขตการใช้บังคับ พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. ๒๕๔๑ 

******************

ขอบเขตการใช้บังคับ

พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. ๒๕๔๑ ใช้บังคับแก่นายจ้าง ลูกจ้างในการจ้างงานทุกราย ไม่ว่าจะประกอบกิจการประเภทใด และไม่ว่าจะมีลูกจ้างจำนวนเท่าใด ยกเว้นไว้เฉพาะนายจ้างหรือกิจการตามมาตรา ๔ เท่านั้น คือ

๑. ราชการส่วนกลาง ราชการส่วนภูมิภาค และราชการส่วนท้องถิ่น

๒. รัฐวิสาหกิจตามกฎหมายว่าด้วยแรงงานรัฐวิสาหกิจสัมพันธ์

๓. นายจ้างประเภทที่ได้กำหนดไว้ในกฎกระทรวง ซึ่งจะไม่ใช้บังคับตามกฎหมายทั้งฉบับหรือบางส่วนก็ได้

ข้อยกเว้นแรก คือ ราชการนั้น พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕ ให้ความหมายไว้ว่า ราชการ หมายถึง การงานของรัฐบาลหรือของพระเจ้าแผ่นดิน ดังนั้น บรรดาข้าราชการและลูกจ้างของส่วนราชการทั้งหลาย จึงไม่อยู่ภายใต้บังคับของกฎหมายคุ้มครองแรงงาน

คำพิพากษาฎีกาที่ ๑๐๔๓๓/๒๕๔๖ คณะทันแพทย์ มหาวิทยาลัยมหิดล จำเลยเป็นราชการส่วนกลาง ได้รับการยกเว้นมิให้อยู่ในบังคับพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. ๒๕๔๑ โจทก์ซึ่งเป็นลูกจ้างไม่มีอำนาจฟ้องเรียกค่าชดเชยจากจำเลยได้

ข้อยกเว้นข้อที่สอง คือ รัฐวิสาหกิจนั้น ตามตัวบทใช้คำว่ากฎหมายว่าด้วยแรงงานรัฐวิสาหกิจสัมพันธ์ ในปัจจุบันหมายถึง พระราชบัญญัติแรงงานรัฐวิสาหกิจสัมพันธ์ พ.ศ.๒๕๔๓ ซึ่งมีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ ๘ เมษายน ๒๕๔๓ เป็นต้นมา

ข้อยกเว้นข้อที่สาม คือ กฎหมายให้อำนาจรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน ซึ่งเป็นผู้รักษาการตามกฎหมายฉบับนี้ที่จะออกกฎกระทรวงยกเว้นนายจ้างประเภทใด ประเภทหนึ่งมิให้นำกฎหมายคุ้มครองแรงงานไปใช้บังคับทั้งหมดหรือบางส่วนได้ เช่น ได้มีการออกกฎกระทรวง (พ.ศ. ๒๕๔๑) ยกเว้นไม่นำกฎหมายคุ้มครองแรงงานไปใช้บังคับบางส่วน (บางมาตรา) แก่นายจ้างบางประเภท เช่น นายจ้างซึ่งจ้างลูกจ้าง ทำงานที่มิได้แสวงหากำไรในทางเศรษฐกิจ  เป็นต้น

คำพิพากษาฎีกาที่ ๑๔๐๐/๒๕๔๗ สถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเชียเป็นกิจการจ้าง งานที่มิได้แสวงหากำไรในทาง เศรษฐกิจ

นอกจากข้อยกเว้นดังที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๔ แล้ว ยังมีกิจการหรือองค์การ ที่ตั้งขึ้นตามกฎหมายเฉพาะอีกเป็นจำนวนมาก ซึ่งกฎหมายดังกล่าวจะบัญญัติให้กิจการหรือองค์การนั้นไม่อยู่ในบังคับของกฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองแรงงาน เช่น พระราชบัญญัติหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ พ.ศ. ๒๕๓๙ พระราชบัญญัติสถาบันอุดมศึกษาเอกชน พ.ศ. ๒๕๔๖ พระราชบัญญัติโรงเรียนเอกชน พ.ศ. ๒๕๕๐ เป็นต้น 

อ้างอิง : คำบรรยายเนติ สมัยที่ 68 - วิชา กฏหมายแรงงาน (อ.เกษมสันต์ วิลาวรรณ) วันที่ 27-06-2558