แบบแห่งการสมรส

***********

กฎหมายกำหนดในเรื่องแบบแห่งการสมรสไว้ในมาตรา ๑๔๕๗ โดยการสมรสจะมีได้เฉพาะเมื่อได้จดทะเบียนสมรสแล้วเท่านั้น เมื่อได้จดทะเบียนสมรสกันแล้วก็เกิดผลเป็นสามีภริยากันตามกฎหมายทันทีโดยไม่ต้องมีพิธีอย่างอื่นอีก ถึงแม้จะมีการประกอบพิธีแต่งงานกันใหญ่โตเพียงใด หากยังมิได้มีการจดทะเบียนสมรสชายหญิงคู่นี้ก็ยังไม่มีฐานะเป็นสามีภริยากันตามกฎหมาย ตรงกันข้ามหากได้จดทะเบียนสมรสกันแล้วแม้จะไม่ได้มีพิธีแต่งงานกันตามประเพณี หรือชายหญิงยังไม่เคยอยู่กินด้วยกันเลย ชายหญิงก็มีฐานะเป็นสามีภริยากันตามกฎหมาย

ในการที่ชายและหญิงจดทะเบียนสมรสกันนั้น บุคคลทั้งสองต้องไปยื่นคำร้องขอต่อนายอำเภอหรือผู้อำนวยการเขตซึ่งเป็นนายทะเบียนเมื่อได้รับการร้องขอให้จดทะเบียนสมรสดังกล่าว นายทะเบียนต้องจดทะเบียนสมรสให้ตามพระราชบัญญัติจดทะเบียนครอบครัว ฯ มาตรา ๑๐ จะไม่จดทะเบียนให้ต้องอยู่ในหลักเกณฑ์ตามมาตรา ๑๓ เฉพาะในกรณีที่การสมรสมิได้เป็นไปตามเงื่อนไขที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและ พาณิชย์ มาตรา ๑๔๔๘ ถึง ๑๔๕๔ เท่านั้น จะนำคำสั่งกระทรวงมหาดไทยที่ห้ามจดทะเบียนสมรสให้กับคนไทยกับหญิงต่างด้าวที่ยังไม่มีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวมาใช้บังคับแก่บุคคลทั่วไปอย่างเช่นกฎหมายหาได้ไม่

การจดทะเบียนสมรสจะกระทำนอกที่ว่าการอำเภอหรือสำนักงานเขตก็ได้ โดยพระราชบัญญัติจดทะเบียนครอบครัว พ.ศ. ๒๔๗๘ มาตรา ๑๐ วรรคสอง ให้สิทธิชายหรือหญิงผู้จะทำการสมรสร้องขอให้นายทะเบียนไปจดทะเบียนสมรส ณ สถานที่อื่นนอก สำนักงานทะเบียน เช่นที่บ้านของตน หรือสถานที่จัดงานเลี้ยงฉลองการสมรส แต่ชายหญิงต้องแสดงความยินยอมเป็นสามีภริยากันให้ปรากฏโดยเปิดเผยต่อหน้านายทะเบียนด้วยตนเอง จะตั้งตัวแทนไปจดทะเบียนสมรสไม่ได้ ถ้าชายหรือหญิงเป็นคนหูหนวกหรือ ใบ้ หากเขียนหนังสือได้ก็อาจแสดงความยินยอมของตนโดยวิธีเขียนหนังสือต่อหน้า นายทะเบียน และนายทะเบียนต้องบันทึกความยินยอมนั้นไว้ด้วย แต่ถ้าหูหนวกหรือใบ้ ดังกล่าวเขียนหนังสือไม่ได้ก็ใช้การแสดงกริยาท่าทาง อันแสดงให้เห็นอย่างชัดแจ้งว่า ยินยอมเป็นสามีภริยากันก็ได้

เมื่อชายและหญิงจดทะเบียนสมรสกันแล้ว ชายหญิงย่อมเป็นสามีภริยากันตามกฎหมาย แม้จะได้เลิกร้างกันไป ๒๐ ถึง ๓๐ ปี ทรัพย์สมบัติแบ่งแยกกันไปเป็นสัดส่วนแต่ตราบใดที่ยังมิได้จดทะเบียนหย่า หญิงนั้นยังเป็นภริยาชายโดยชอบด้วยกฎหมายอยู่นั่นเอง นอกจากนี้การที่สามีภริยาตกลงหย่าและแบ่งทรัพย์สินกันโดยชอบด้วยกฎหมายแล้ว แม้ภายหลังจะได้เสียกันใหม่แต่เมื่อไม่ได้จดทะเบียนสมรสกันก็ไม่ถือว่าเป็นสามี ภริยากันตามกฎหมาย การที่ชายหญิงสมรสกันตามกฎหมายลักษณะผัวเมียก่อนวันที่ ๑ ตุลาคม ๒๔๗๘ โดยไม่ได้จดทะเบียนสมรสกันนั้น การสมรสดังกล่าวเป็นอันสมบูรณ์ตามกฎหมายลักษณะผัวเมียและเป็นอันสมบูรณ์ในปัจจุบันนี้ด้วยโดยไม่จำเป็นต้องมาจดทะเบียนสมรสกันใหม่อีก

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๓๗๔๐/๒๕๒๕ นายทะเบียนอ้างระเบียบกระทรวง มหาดไทยมาเป็นเหตุไม่รับจดทะเบียนสมรสไม่ได้

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๔๑๕๒/๒๕๓๒ การที่โจทก์เองเป็นฝ่ายขอร้องจำเลยให้มีหนังสือสอบถามไปยังสถานทูตเกี่ยวกับความเป็นโสดของโจทก์ เพราะโจทก์ไม่สามารถ เอาหนังสือรับรองความเป็นโสดจากสถานทูตมาแสดงได้ จำเลยจึงได้ดำเนินการออกหนังสือดังกล่าวให้แต่เมื่อยังไม่ได้รับคำตอบจากสถานทูต จำเลยจึงยังไม่ได้พิจารณาว่าจะจดทะเบียนสมรสให้โจทก์ตามคำร้องขอหรือไม่นั้น การที่จำเลยรอหนังสือรับรองความ เป็นโสดของโจทก์จากสถานทูตเป็นวิธีการอย่างหนึ่งเพื่อให้ได้มาซึ่งหลักฐานว่าโจทก์เป็นโสด ไม่ต้องห้ามสมรสตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๔๕๒ อันเป็นเงื่อนไขประการหนึ่งแห่งการสมรส ซึ่งต้องใช้เวลาบ้าง จึงยังถือไม่ได้ว่าจำเลยปฏิเสธการขอจดทะเบียนสมรสของโจทก์ ยังไม่มีการโต้แย้งสิทธิของโจทก์ โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้องให้จำเลยจดทะเบียนสมรสให้แก่โจทก์ได้

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๓๗๓๙/๒๕๔๘ แม้ตามสำเนาทะเบียนการสมรสจะปรากฏลายมือชื่อฝ่ายชายคือจำเลยที่ ๑ เป็นผู้ร้องขอจดทะเบียนแต่เพียงผู้เดียวก็ตาม แต่ในบันทึกด้านหลังของทะเบียนสมรสดังกล่าวเจ้าหน้าที่ได้บันทึกถ้อยคำที่จำเลยที่ ๑ และผู้ตายให้ไว้ว่าคู่สมรสทั้งสองฝ่ายมีความสมัครใจและเต็มใจที่จะจดทะเบียนสมรสกัน โดยทั้งจำเลยที่ ๑ และผู้ตายได้ลงลายมือชื่อไว้เป็นหลักฐาน บันทึกดังกล่าวได้ทำในวันและเวลาต่อเนื่องกับรายการจดทะเบียนสมรสด้านหน้า จึงย่อมถือว่าจำเลยที่ ๑ และผู้ตายได้ให้ถ้อยคำและปฏิบัติตามเงื่อนไขแห่งกฎหมายในเรื่องการจดทะเบียนสมรสด้วยความยินยอมของทั้งสองฝ่ายโดยถูกต้องตามกฎหมายแล้วความบกพร่องที่ผู้ตายไม่ได้ ลงลายมือชื่อไว้ที่ด้านหน้าทะเบียนสมรสดังกล่าวยังไม่เป็นเหตุถึงกับทำให้การจดทะเบียน สมรสไม่มีผลสมบูรณ์เป็นโมฆะแต่อย่างไร

อ้างอิง : กฎหมายครอบครัว (ภาคปกติ) อ.ประสพสุขฯ สมัยที่ 68 - 9 มิ.ย. 58 สัปดาห์ที่ 3