แนวการเขียนตอบข้อสอบกฎหมาย 

สำหรับการสอบ ชั้นเนติบัณฑิต วิชากฎหมายอาญา

***************

แนวคิด

เราต้องคิดเชิงระบบให้ได้ ตามลำดับขั้นตอน โอกาสพลาดจะน้อยลงมาก

วิธีการตอบ
ประการแรก การที่ผู้กระทำกระทำต่อผู้ถูกกระทำนั้น เขาทำโดยเจตนา หรือประมาท หรือไม่มีเจตนา(ม.๕๙) ให้ได้เสียก่อน สมมุติว่าผู้กระทำกระทำโดยเจตนา ก็ต้องดูว่าเขาเจตนาอย่างไร ประสงค์ต่อผล หรือเล็งเห็นผล แล้วเจตนาของเขานั้นมีข้อสำคัญผิดหรือไม่ และเป็นสำคัญผิดต่อตัวบุคคลซึ่งไม่อาจแก้ตัวว่าไม่เจตนาไม่ได้ (ม.๖๑) แต่ถ้าสำคัญผิดต่อข้อเท็จจริง อาจได้รับยกเว้นโทษหรือยกเว้นความผิด (ม.๖๒) แต่ถ้าเป็นกรณีกระทำโดยพลาด กฎหมายให้ถือว่าผู้ที่ได้รับผลร้ายจากการกระทำถูกกระทำโดยเจตนาด้วย (ม.๖๐) 

ประการที่สอง ต้องดูต่อไปอีกว่า การกระทำของเขานั้น เขารู้สำนึกหรือไม่ เพราะถ้ากระทำในขณะไม่สามารถรู้ผิดชอบเพราะจิตบกพร่อง โรคจิตหรือจิตฟั่นเฟือนจนถึงขนาด ผู้กระทำมีความผิดแต่ไม่ต้องรับโทษ(ม.๖๕) หรือไม่มึนเมาเพราะเสพย์ของมึนเมาโดยไม่รู้ว่าสิ่งนั้นจะทำให้มึนเมา หรือได้เสพย์โดยถูกขืนใจให้เสพย์และได้กระทำความผิดในขณะไม่สามารถรู้ผิดชอบ หรือไม่สามารถบังคับตนเองได้ ผู้กระทำความผิดจึงจะได้รับยก เว้นโทษสำหรับความผิดนั้น(ม.๖๖) ทั้งสองกรณีนี้ถ้าผู้นั้นยังสามารถรู้ผิดชอบอยู่บ้าง หรือยังสามารถบังคับตนเองได้บ้าง ศาลจะลงโทษน้อยกว่าที่ กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้นเพียงใดก็ได้ สำหรับความสำนึกแบบสุดท้ายคือผู้กระทำเป็นเด็กสติปัญญาและประสบการณ์น้อย จึงถือว่ามีความสำนึกน้อย อาจไม่ต้องรับโทษหรือรับโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดก็ได้ (ม.๗๓ ถึง ๗๗)

ประการที่สาม ดูผลของการกระทำว่าเป็นไปตามผลที่ต้องการหรือไม่ เพื่อกำหนดเป็นความผิดสำเร็จ หรือการพยายามกระทำความผิดซึ่งแยกออกเป็นกระทำแล้วไม่บรรลุผล (ม.๘๐) หรือไม่สามารถบรรลุผลได้อย่างแน่แท้เพราะ เหตุปัจจัยซึ่งใช้ในการกระทำหรือเหตุแห่งวัตถุที่มุ่งหมายกระทำต่อ (ม.๘๑) หรือเพราะผู้กระทำยับยั้งเสียเองซึ่งมีผลต่อการกำหนดโทษ
ประการที่สี่ ถ้ากระทำโดยรู้สำนักและได้ผลตามต้องการแล้ว แต่เป็นการกระทำด้วยความจำเป็นเพราะอยู่ในที่บังคับ หรือภายใต้อำนาจซึ่งไม่สามารถหลีก เลี่ยงหรือขัดขืนได้ หรือเพราะเพื่อให้ตนเองหรือผู้อื่นพ้นจากภยันตรายที่ใกล้จะถึง และไม่สามารถหลีกเลี่ยงให้พ้นโดยวิธีอื่นใดได้ เมื่อภยันตรายนั้นตน มิได้ก่อให้เกิดขึ้นเพราะความผิดของตน ถ้าการกระทำนั้นไม่เป็นการเกินสมควรแต่เหตุแล้ว ผู้นั้นไม่ต้องรับโทษ (ม.๖๗) หรือเป็นกรณีป้องกันตัวให้พ้นภยันตรายซึ่งเกิดจากการประทุษร้ายอันละเมิดต่อ กฎหมายและเป็นภยันตรายที่ใกล้จะถึง ถ้าได้กระทำพอสมควร แก่เหตุ การกระทำนั้นเป็นการป้องกันโดยชอบด้วยกฎหมาย ผู้นั้นไม่มีความผิด (ม.๖๘) แต่ถ้าทั้งสองกรณีเกินกว่าจำเป็นหรือเกินกว่าเหตุ ศาลจะลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้น เพียงใดก็ได้ แต่ถ้าการกระทำนั้นเกิดขึ้นจากความตื่นเต้น ความ ตกใจหรือความกลัว ศาลจะไม่ลงโทษผู้กระทำก็ได้ (ม .๖๙) นอกจากนั้นถ้าเป็นการกระทำตามคำสั่งของเจ้าพนักงาน แม้คำสั่งนั้นจะมิชอบด้วยกฎหมาย ถ้าผู้กระทำมีหน้าที่หรือเชื่อโดยสุจริตว่ามีหน้าที่ต้องปฏิบัติตาม ผู้นั้นไม่ต้องรับโทษ เว้นแต่จะรู้ว่าคำสั่งนั้นเป็นคำสั่ง ซึ่งมิชอบด้วยกฎหมาย (ม.๗๐) สุดท้ายคือการกระทำความผิดเกี่ยวทรัพย์ที่สามีกระทำต่อภริยา หรือภริยากระทำต่อสามี ผู้กระทำไม่ต้องรับโทษ ถ้าเป็นการกระทำที่ผู้บุพการีกระทำต่อผู้ สืบสันดานผู้สืบสันดานกระทำต่อผู้บุพการี หรือพี่หรือน้องร่วมบิดา มารดาเดียวกัน กระทำต่อกัน แม้กฎหมายมิได้บัญญัติให้เป็นความผิดอันยอมความได้ ก็ให้เป็นความผิดอันยอมความได้ และศาลจะลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้นเพียงใดก็ได้ 

      ทั้งหมดนี้คือหัวใจของการวิเคราะห์ความผิดทางอาญา ดังนั้นเราต้องหัดวิเคราะห์หลักเบื้องต้นนี้ให้ได้ก่อน จากนั้นจึงไปดูว่า มีใครร่วมกระทำความผิด(ม.๘๓) หรือจ้างวานใช้หรือไม่(ม.๘๔) มีใครโฆษราให้คนกรทำความผิดหรือไม่ (ม.๘๕) มีใครสนับสนุนหรือไม่(ม.๘๖) เพราะโทษของผู้จ้างวานใช้หรือผู้สนับสนุนขึ้นอยู่กับผลสำเร็จของผู้กระทำ(ม.๘๗-๘๘) ส่วนตัวอันควรยกเว้นโทษ ลดโทษหรือเพิ่ม โทษแก่ผู้กระทำความผิดคนใด เป็นเกตุเฉพาะตัว แต่ถ้าเหตุอันควรยกเว้นโทษ ลดโทษหรือเพิ่มโทษเป็นเหตุในลักษณะคดี จึงให้ใช้แก่ผู้กระทำความผิดนั้นด้วยกันทุกคน 

ดังนั้น การตอบข้อสอบกฎหมายที่มีคนเกี่ยวข้องหลายคน ให้จำไว้เลยนะครับ วินิจฉัยตอบผู้กระทำให้ได้เสียก่อน แล้วจึงไปวินิจฉัยผู้จ้างวานใช้หรือผู้สนับสนุนทีหลัง อย่าตอบผู้จ้างวานใช้หรือผู้สนับสนุนก่อนเพราะจะตอบเรื่องการลงโทษผิดและทำให้เสียคะแนนครับ

อ้างอิง : อ.ปรเมศวร์  อินทรชุมนุม