เจาะหลัก สกัดฎีกา ๕ ดาว ทรัพย์ที่ศาลสั่งริบ ตาม ป.อ. มาตรา ๓๗ 

รวมคำบรรยายเนติฯ เล่มที่ ๘  สมัยที่ ๖๙

 ***********

ทรัพย์ที่ศาลสั่งริบ

        มาตร ๓๗ ถ้าผู้ที่ศาลสั่งให้ส่งทรัพย์สินที่ริบไม่ส่งภายในเวลาที่ศาลกำหนดให้ ศาลมีอำนาจสั่งสั่งต่อไปนี้

        (๑) ให้ยึดทรัพย์สินนั้น

        (๒) ให้ชำระราคาหรือสั่งยึดทรัพย์สินอื่นของผู้นั้นชดใช้ราคาจนเต็ม หรือ

        (๓) ในกรณีที่ศาลเห็นว่า ผู้นั้นจะส่งทรัพย์สินที่สั่งให้ส่งได้ แต่ไม่ส่งหรือชำระ ราคาทรัพย์สินนั้นได้ แต่ไม่ชำระ ให้ศาลมีอำนาจกักขังผู้นั้นไว้จนกว่าจะปฏิบัติตามคำสั่ง

        ทรัพย์ที่ศาลสั่งริบ ไม่จำต้องเป็นทรัพย์ที่ยังอยู่ในความครอบครองของเจ้าพนักงานที่ยึดมาเสมอไป  แม้ทรัพย์ที่เจ้าพนักงานคืนจำเลยไปแล้วก็สั่งริบได้

        คำพิพากษาฎีกาที่ ๓๗๗/๒๕๐๖ ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๓ และมาตรา ๓๗ ซึ่งบัญญัติเรื่องการริบทรัพย์สิน มิได้บัญญัติให้ริบเฉพาะทรัพย์ที่นำมาอยู่ในอำนาจของศาลหรือเจ้าพนักงานเท่านั้น แต่ได้มุ่งหมายถึงทรัพย์ที่บุคคลได้ใช้หรือ มีไว้เพื่อใช้ในการกระทำผิดเป็นสาระสำคัญ แม้ทรัพย์ดังกล่าวจะไม่มีอยู่ที่เจ้าพนักงาน ศาลก็สั่งริบได้ตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๓๗ เห็นได้ว่า ที่โจทก์ขอให้ริบของกลาง ซึ่งมุ่งถึงยาสูบที่คืนให้จำเลยไป แล้วนั้นด้วย หาได้ประสงค์จะให้ริบ แต่เฉพาะยาเส้น ของกลางซึ่งเจ้าพนักงานรักษาไว้ไม่ พิพากษาแก้ให้ริบยาสูบของกลางตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น

        แต่ต้องเป็นทรัพย์ที่ยังมีอยู่ ไม่ใช่ทรัพย์ที่สูญหายไป หรือเป็นทรัพย์ที่จำเลย จำหน่ายไปก่อนหน้านั้นจนเป็นสิทธิของผู้อื่นไปแล้ว

        คำพิพากษาฎีกาที่ ๑๕๘๗/๒๕๐๕ ถ้าทรัพย์สินที่จะริบไม่มีตัว เช่น ถูกทำลายหรือสูญหายไป จะสั่งริบไม่ได้ เพราะไม่อาจจะตกเป็นของแผ่นดินได้ ฉะนั้น ปืนของกลางที่จำเลยทิ้งนา ไม่สามารถจะเอามาได้ ก็ต้องถือว่าสูญหายไม่มีตัว จึงสั่งริบไม่ได้

        คำพิพากษาฎีกาที่ ๑๓๙๖/๒๕๑๑ โจทก์ฟ้องว่า จำเลยไม่ปฏิบัติตามประกาศพนักงานเจ้าหน้าที่ซึ่งให้ผู้ประกอบการค้าข้าวทำรายงานการค้าข้าวประจำวันให้เสร็จสิน ในวันรุ่งขึ้น และคำขอตามฟ้องส่วนหนึ่งขอให้สั่งคืนหรือใช้ราคาข้าวจำนวนที่จำเลย ได้จำหน่ายไปเสียก่อนแล้ว เมื่อปรากฏว่าข้าวจำนวนนี้จำเลยได้จำหน่ายไปแล้ว ก็ไม่มีข้าวที่ศาลจะสั่งริบได้ และจึงไม่จำต้องวินิจฉัยต่อไปว่าจะสั่งให้จำเลยคืนหรือใช้ราคา ข้าวจำนวนนี้แก่แผ่นดินตามคำขอของโจทก์ได้หรือไม่ด้วย (ประชุมใหญ่ ครั้งที่ ๑๔/๒๕๑๑) 

อ้างอิง :วิชา กฏหมายอาญา มาตรา1-58,107-208 (อ.วีระชาติ เอี่ยมประไพ) รวมคำบรรยายเนติฯ เล่มที่ 8 สมัยที่ 69