ศาลจะปฏิเสธไม่ยอมพิพากษาหรือมีคำสั่งชี้ขาดคดีโดยอ้างว่าไม่มีบทบัญญัติแห่งกฎหมายไม่ได้

        มาตรา ๑๓๔ บัญญัติว่า “ไม่ว่ากรณีใดๆ ห้ามมิให้ศาลที่รับฟ้องคดีไว้ ปฏิเสธไม่ยอมพิพากษาหรือมีคำสั่งชี้ขาดคดีโดยอ้างว่า ไม่มีบทบัญญัติแห่ง กฎหมายที่จะใช้บังคบแก่คดี หรือว่าบทบัญญัติแห่งกฎหมายที่จะใช้บังคับนั้น เคลือบคลุมหรือไม่บริบูรณ์”

        หากคำฟ้องหรือคำร้องขอของคู่ความเข้าหลักเกณฑ์ตามมาตรา ๕๕ กล่าวคือ เมื่อมีข้อโต้แย้งเกิดขึ้นเกี่ยวกับสิทธิหรือหน้าที่ของบุคคลใดตามกฎหมายแพ่ง หรือ บุคคลใดจะต้องใช้สิทธิทางศาลอันทำให้มีอำนาจฟ้องแล้ว คู่ความก็ไม่จำเป็นต้องยกบทกฎหมายขึ้นมาอ้างต่อศาล เพียงแต่บรรยายข้อเท็จจริงและเหตุผลที่จะให้จำเลยรับผิด หรือเหตุผลที่จะต้องใช้สิทธิทางศาล ศาลมีหน้าที่ต้องยกบทกฎหมายมาปรับหรือใช้บังคับแก่คดีนั้นๆ จะอ้างว่าไม่มีบทบัญญัติแห่งกฎหมายที่จะใช้บังคับแก่คดี หรือ อ้างว่าบทบัญญัติแห่งกฎหมายที่จะใช้บังคับนั้นเคลือบคลุมหรือไม่บริบูรณ์ไม่ได้

        ในกรณีที่ไม่มีบทบัญญัติแห่งกฎหมายที่บัญญัติในเรื่องนั้นไว้โดยเฉพาะก็ต้อง พิจารณาตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๔ วรรคสอง ซึ่งบัญญัติว่า “เมื่อไม่มีบทกฎหมายที่จะยกมาปรับคดีได้ให้วินิจฉัยคดีนั้นตามจารีตประเพณีแห่งท้องถิ่น ถ้าไม่มีจารีตประเพณี เช่นว่านั้น ให้วินิจฉัยคดีอาศัยเทียบบทกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่ง และถ้าบทกฎหมายเช่นนั้นก็ไม่มีด้วยก็ให้วินิจฉัยตามหลักกฎหมายทั่วไป”

ตัวอย่างคำพิพากษาฎีกาของมาตรานี้

        คำพิพากษาฎีกาที่ ๔๔๖๖/๒๕๕๑ คำฟ้องคดีแพ่งของโจทก์ไม่จำเป็นต้องยกบทกฎหมายขึ้นมากล่าวอ้างในดำฟ้อง เพียงแต่กล่าวอ้างข้อเท็จจริงและอ้างเหตุผลที่จำเลยต้องรับผิดก็พอแล้ว ศาลย่อมมีอำนาจยกบทกฎหมายขึ้นมาปรับแก่คดีตามข้อเท็จจริงที่พิจารณาได้ความเองตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา ๑๓๔ เมื่อโจทก์ฟ้องหน่วยงานของรัฐและเจ้าหน้าที่ให้รับผิดทางละเมิด จึงต้องเป็นไปตามพระราชบัญญัติความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ พ.ศ. ๒๕๓๙ ศาลมีอำนาจนำพระราชบัญญัติดังกล่าวมาปรับแก่คดีนี้ได้