ก่อนที่จะไปทำความรู้จักกับประเภทของกฎหมายมหาชนนั้น นักศึกษาจำต้องรู้ว่า นักนิติศาสตร์ในระบบกฎหมาย POSITIVE LAW เท่านั้นที่ได้แบ่งประเภทของกฎหมาย ในระบบกฎหมาย COMMON LAW ไม่มีการแบ่งประเภทของกฎหมาย ยิ่งกว่านั้นนักกฎหมายในระบบ COMMON LAW ยังเห็นว่าการแบ่งประเภทของกฎหมายนั้น เป็นไปไม่ได้เพราะกฎหมายย่อมเกี่ยวโยงกัน แต่นักนิติศาสตร์ในระบบ POSITIVE LAW ยังเห็นควรแบ่งประเภท เพราะการตีความ การอุดช่องว่างไม่เหมือนกันการแบ่งประเภทของกฎหมายนี้มีอยู่หลายวิธี แต่มี 2 วิธีเป็นที่แพร่หลายและยอมรับกันทั่วไปคือ
1. แบ่งแยกประเภทของกฎหมายตามลักษณะการใช้ คือคำนึงถึงการใช้กฎหมายเป็นหลัก การแบ่งตามวิธีนี้ได้แบ่งกฎหมายออกเป็น 2 ประเภท คือ
- กฎหมายสารบัญญัติ คือกฎหมายที่บัญญัติว่าการกระทำใดเป็นความผิดและกำหนดโทษไว้ เช่น ประมวลกฎหมายอาญาซึ่งถือว่าเป็นกฎหมายมหาชน หรือถ้าเป็นกฎหมายที่บัญญัติถึงสิทธิและหน้าที่ของบุคคล เช่น ประมวลกฎหมายแพ่งฯ เป็นต้น ถือว่าเป็นกฎหมายเอกชน
- กฎหมายวิธีสบัญญัติ คือกฎหมายที่กำหนดว่าเมื่อมีการกระทำความผิดเกิดขึ้นตามกฎหมายสารบัญญัติแล้ว จะนำตัวผู้กระทำความผิดมาลงโทษได้อย่างไร เช่น ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง เป็นต้น ซึ่งทั้งหมดถือว่าเป็นกฎหมายมหาชน เพราะถือว่าเป็นเรื่องการดำเนินการของรัฐ
2. แบ่งแยกประเภทของกฎหมายตามข้อความของกฎหมาย มีนักกฎหมายหลายท่านเรียกว่าแบ่งตามลักษณะความสัมพันธ์ของคู่กรณี การแบ่งตามวิธีนี้ได้แบ่งกฎหมายออกเป็น 3 ประเภท คือ
- กฎหมายเอกชนได้แก่กฎหมายที่กำหนดสิทธิหน้าที่ และความสัมพันธ์ระหว่างเอกชนต่อเอกชน หรือรัฐหรือหน่วยงานของรัฐ เมื่อรัฐหรือหน่วยงานของรัฐลดตัวมาเท่าเอกชน เป็นกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับผลประโยชน์ของเอกชน เช่น ซื้อขาย เช่าทรัพย์ ได้แก่ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ได้มีอาจารย์บางท่านมีความเห็นว่าเป็นกฎหมายเอกชน แต่ แนวโน้มในปัจจุบันนี้เห็นจะเป็นกฎหมายมหาชน
- กฎหมายมหาชนได้แก่กฎหมายที่บัญญัติถึงความสัมพันธ์ระหว่างรัฐหรือหน่วยงานของรัฐ เพื่อจัดระเบียบภายในรัฐ เช่น กฎหมายรัฐธรรมนูญ กฎหมายปกครอง และกฎหมายเศรษฐกิจการคลัง เป็นต้น นอกจากนั้นกฎหมายมหาชน ยังได้แก่กฎหมายที่บัญญัติการกระทำใดว่าเป็นความผิดและกำหนดโทษไว้ เช่น ประมวลกฎหมายอาญาและประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา เป็นต้น สำหรับประมวลกฎหมายอาญานั้น บางประเทศไม่ถือว่าเป็นกฎหมายมหาชน และกล่าวว่าถ้าเป็นกฎหมายมหาชนก็ถือว่าเป็นกฎหมายมหาชนที่มีลักษณะพิเศษ
- กฎหมายระหว่างประเทศ คือกฎเกณฑ์ต่าง ๆ ที่มีอยู่โดยจารีตประเพณีหรือความตกลงระหว่างประเทศ แบ่งออกเป็น 3 สาขา คือ กฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีเมือง คดีบุคคลและคดีอาญา
นักนิติศาสตร์บางท่านได้แบ่งออกโดยพิจารณากฎหมายว่า กฎหมายใดมุ่งถึงประโยชน์สาธารณะ กำหนดความสัมพันธ์ระหว่างองค์กรของรัฐ หรือองค์กรของรัฐกับเอกชน และสถานะของคู่กรณีว่าไม่เท่าเทียมกัน กฎหมายนั้นเป็นกฎหมายมหาชน และกฎหมายใดมุ่งถึงประโยชน์ระหว่างเอกชนในฐานะเท่าเทียมกัน กฎหมายนั้นเป็นกฎหมายเอกชน
|
